Sigorta Hukuku

Sigorta Sözleşmesinin Tanımı (TTK md. 1401)

Sigorta sözleşmesi, sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin (rizikonun) meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle veya hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para tutarı ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir. Sigorta hukuku TTK'nın Altıncı Kitabında ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanununda düzenlenir; sektörü Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) düzenler ve denetler.

Taraflar ve Temel Kavramlar

• Sigortacı: Kanuna göre kurulmuş ve ruhsat almış anonim şirket veya kooperatif şeklindeki sigorta şirketleri.
• Sigorta ettiren: Sözleşmenin karşı tarafı; primi ödeme yükümlülüğü ondadır.
• Sigortalı: Menfaati sigorta edilen kişi (sigorta ettirenle aynı kişi olabilir).
• Lehtar: Can sigortalarında sigorta bedelini alacak kişi.
• Riziko: Gerçekleşmesi gelecekte belirsiz olan ve sigortacının sorumluluğunu doğuran olay.
• Sigorta değeri, sigorta bedeli ve prim.
• Poliçe: Sigorta sözleşmesini belgeleyen senettir; sigortacı poliçeyi sigorta ettirene vermekle yükümlüdür.

Sigorta Türleri

• Zarar sigortaları: Mal sigortaları (yangın, nakliyat, kasko, deprem) ve sorumluluk sigortaları (trafik sigortası, mesleki sorumluluk sigortası). Bunlarda tazminat ilkesi geçerlidir: Sigortalı, sigortadan zenginleşemez; tazminat gerçek zarar ile sınırlıdır.
• Can sigortaları: Hayat sigortası, ferdi kaza ve hastalık sigortaları. Can sigortalarında tazminat ilkesi uygulanmaz; sözleşmede kararlaştırılan bedel ödenir.
• Zorunlu sigortalar: Karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu md. 91), zorunlu deprem sigortası (DASK) (6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu), mesleki sorumluluk sigortaları gibi.

Zarar Sigortalarına Özgü Kurallar

• Aşkın sigorta: Sigorta bedelinin sigorta değerini aşması; tazminat sigorta değeri ile sınırlıdır.
• Eksik sigorta: Sigorta bedelinin sigorta değerinden az olması; sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa sigortacı zararı sigorta bedelinin sigorta değerine oranında öder (orantılı tazmin).
• Müşterek sigorta ve birden çok sigorta: Aynı menfaatin birden fazla sigortacıya sigortalanması hâlinde sigortacılar, sigorta bedelleri oranında sorumludur.
• Halefiyet (rücu, md. 1472): Sigortacı, sigorta tazminatını ödediği oranda sigortalının zarardan sorumlu üçüncü kişilere karşı haklarına kanunen halef olur. Bu kural can sigortalarında uygulanmaz.

Tarafların Yükümlülükleri

• Beyan yükümlülüğü (md. 1435): Sigorta ettiren, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken ve sigortacının sözleşmeyi yapıp yapmama ya da daha ağır şartlarla yapma kararını etkileyebilecek bütün hususları doğru olarak bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırılık hâlinde sigortacı, öğrenmeden itibaren bir ay içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkını isteyebilir.
• Primi ödeme: Aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksitin ödenmesiyle başlar (md. 1421).
• Rizikonun ağırlaşması hâlinde bildirim yükümlülüğü ve rizikonun gerçekleştiğinin bildirilmesi yükümlülüğü.
• Sigortacının bilgilendirme yükümlülüğü: Sözleşme öncesinde sigorta ettireni yazılı olarak bilgilendirmek.

Zamanaşımı ve Uyuşmazlık Çözümü

Sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde rizikonun gerçekleşmesinden itibaren altı yıl içinde zamanaşımına uğrar (md. 1420). Sigorta uyuşmazlıklarının hızlı çözümü için Sigorta Tahkim Komisyonu kurulmuştur; sigortacının bu sisteme üye olması zorunludur, sigortalı için ise isteğe bağlıdır.