İdare ve Kamu Görevlileri Hükümleri

İdarenin Kuruluşu (Anayasa md. 123)

İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. İdarenin kuruluş ve görevleri merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzel kişiliği ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur.

Merkezî İdare (md. 126)

Türkiye, merkezî idare kuruluşu bakımından coğrafya durumu, ekonomik şartlar ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre illere, iller de diğer kademeli bölümlere ayrılır. İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Kamu hizmetlerinin görülmesinde verim ve uyum sağlamak amacıyla birden çok ili içine alan merkezî idare teşkilatı kurulabilir.

Mahallî İdareler (md. 127)

İl, belediye veya köy halkının mahallî müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişileridir. Merkezî idare, mahallî idareler üzerinde idari vesayet yetkisine sahiptir.

Yargı Yolu ve İdarenin Sorumluluğu (md. 125)

• İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.
• Yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; yerindelik denetimi yapılamaz.
• İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.
• İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar.

Kamu Hizmeti Görevlileri (md. 128)

• Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.
• Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.
• Üst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.

Görev ve Sorumluluklar, Disiplin Kovuşturmasında Güvence (md. 129)

• Memurlar ve diğer kamu görevlileri Anayasa ve kanunlara sadakatle bağlı olarak faaliyette bulunmakla yükümlüdür.
• Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.
• Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.
• Kamu görevlilerinin görevlerini yaparken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.
• Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin işledikleri iddia edilen suçlardan dolayı ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idari merciin iznine bağlıdır (4483 sayılı Kanun).

Kanunsuz Emir (md. 137)

• Kamu hizmetlerinde herhangi bir sıfat ve suretle çalışmakta olan kimse, üstünden aldığı emri yönetmelik, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanun veya Anayasa hükümlerine aykırı görürse yerine getirmez ve bu aykırılığı emri verene bildirir.
• Üstü emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse emir yerine getirilir; bu hâlde emri yerine getiren sorumlu olmaz, sorumluluk emri verene aittir.
• Konusu suç teşkil eden emir hiçbir şekilde yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz.

Sınav uyarısı: Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Kamu görevlisinin kusurundan doğan tazminat davası idare aleyhine açılır, idare rücu eder. Konusu suç olan emir hiçbir şekilde yerine getirilmez.