Teşebbüs, İştirak ve İçtima

Suça Teşebbüs (TCK md. 35)

Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur. Hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz (kanunun ayrıca suç saydığı hâller hariç). Teşebbüs yalnız kasıtlı suçlarda mümkündür.

Ceza: Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine on üç yıldan yirmi yıla, müebbet hapis yerine dokuz yıldan on beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer hâllerde cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.

Gönüllü Vazgeçme (md. 36)

Fail, suçun icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçer veya kendi çabalarıyla suçun tamamlanmasını ya da neticenin gerçekleşmesini önlerse, teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; fakat tamam olan kısım esasen bir suç oluşturduğu takdirde, sadece o suça ait ceza ile cezalandırılır.

Suça İştirak

• Faillik (md. 37): Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri fail olarak sorumlu olur (müşterek faillik). Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulur (dolaylı faillik); kusur yeteneği olmayanları araç olarak kullanan kişinin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
• Azmettirme (md. 38): Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır. Üstsoy-altsoy ilişkisinden kaynaklanan nüfuz kullanılarak suça azmettirme hâlinde ceza üçte birden yarısına kadar artırılır; çocukların suça azmettirilmesi hâlinde bu ilişki aranmaz.
• Yardım etme (md. 39): Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine on beş yıldan yirmi yıla, müebbet hapis yerine on yıldan on beş yıla kadar hapis cezası verilir; diğer hâllerde cezanın yarısı indirilir, ancak bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez. Yardım: suç işlemeye teşvik, suç işleme kararını kuvvetlendirme, fiilden sonra yardımda bulunacağını vaat etme (manevi) veya suçun işlenmesinde kullanılan araçları sağlama, yardımda bulunma (maddi).
• Bağlılık kuralı (md. 40): Suçun işlenişine iştirak için kasıtlı ve hukuka aykırı bir fiilin varlığı yeterlidir; suça iştirak eden her kişi diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenler göz önünde bulundurulmaksızın kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.

Suçların İçtimaı

• Bileşik suç (md. 42): Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı sebebini oluşturduğu için tek fiil sayılan suçtur (yağma: hırsızlık + tehdit/cebir). Bileşik suçta içtima hükümleri uygulanmaz.
• Zincirleme suç (md. 43): Bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi hâlinde bir cezaya hükmolunur; ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Aynı suçun basit ve nitelikli şekilleri aynı suç sayılır. Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suç hükmü uygulanmaz.
• Aynı neviden fikri içtima (md. 43/2): Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi hâlinde de zincirleme suç hükmü uygulanır.
• Farklı neviden fikri içtima (md. 44): İşlediği bir fiil ile birden fazla farklı suçun oluşmasına sebebiyet veren kişi, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılır.
• Gerçek içtima: Birden fazla fiille birden fazla suç işlenirse, her suç için ayrı ceza verilir ve cezalar toplanır.