Nübüvvet ve Mead

Nübüvvet

Nübüvvet (peygamberlik), Allah ile kulları arasındaki elçilik görevidir. İnsan aklı Allah'ın varlığını bilebilse de ibadetlerin şeklini, ahiret hâllerini ve iyi-kötünün ayrıntısını tek başına bilemez; bu yüzden peygamberlere ihtiyaç vardır.

• Ehl-i sünnet: Peygamber göndermek Allah için vacip değildir; O'nun kullarına bir lütfudur (Mâtürîdîler hikmetinin gereği olduğunu ekler).
• Mu'tezile: Allah'ın kulları için en uygun olanı yapması gerekir (aslah) ilkesi gereği peygamber göndermek vaciptir.
• Berâhime: Aklın yeterli olduğunu ileri sürerek nübüvveti inkâr eden grup.

Peygamberliğin İspatı: Mucize

Bir olayın mucize sayılması için: Allah'ın fiili olması, olağanüstü olması, peygamberlik iddiasıyla birlikte ortaya çıkması, iddiaya uygun olması, benzerinin getirilememesi ve meydan okuma (tehaddî) içermesi gerekir. Kur'an, Hz. Muhammed'in kıyamete kadar süren aklî mucizesidir; benzerinin getirilememesine i'câz denir.

İsmet: Peygamberler küfürden, büyük günahtan ve tebliğde hata etmekten korunmuştur.

Meâd (Ahiret)

Meâd, dönülecek yer demektir. Ahiretle ilgili konular akılla değil nakille bilindiği için sem'iyyât adını alır.

• Kabir hayatı: Ehl-i sünnete göre kabir sorgusu, azabı ve nimeti haktır.
• Haşr: Ehl-i sünnetin çoğunluğuna göre diriliş hem ruh hem bedenle olacaktır (haşr-i cismânî). Ruhun başka bedenlere geçtiği inancı (tenâsüh) reddedilir.
• Mîzân, sırât, havz, şefaat haktır. Mu'tezile, büyük günah sahipleri için şefaati kabul etmez; şefaati derecelerin yükselmesi olarak yorumlar.
• Cennet ve cehennem Ehl-i sünnete göre şu anda yaratılmıştır ve ebedîdir.

Büyük Günah Sahibinin Durumu

• Ehl-i sünnet: Büyük günah işleyen mümindir; tevbe etmeden ölürse durumu Allah'ın dilemesine kalır: dilerse affeder, dilerse cezalandırır; cehennemde ebedî kalmaz.
• Hâricîler: Büyük günah işleyen kâfirdir.
• Mu'tezile: Ne mümin ne kâfir; fâsıktır. Tevbesiz ölürse ebedî cehennemdedir.
• Mürcie: İman olduktan sonra günah zarar vermez; hükmü Allah'a bırakılır (ircâ).

İmanla İlgili Tartışmalar

• İmanın tanımı: Mâtürîdîler ve Eş'arîlerin çoğuna göre kalp ile tasdiktir; ikrar dünyevi hükümler için şarttır. Selef, Mu'tezile ve Hâricîler ameli imana dâhil eder.
• İmanın artıp eksilmesi: Hanefî-Mâtürîdîlere göre iman, inanılacak esaslar bakımından artmaz ve eksilmez; Eş'arîler ve Selefe göre artar ve eksilir.
• İmanda istisna: “İnşallah müminim” demek Mâtürîdîlere göre caiz değildir; Eş'arîler akıbet itibarıyla caiz görür.
• Mukallidin imanı: Ehl-i sünnetin çoğunluğuna göre geçerlidir.
• Fetret ehli: Peygamber daveti ulaşmamış kimseler. Eş'arîlere göre sorumlu değildir; Mâtürîdîlere göre akılla Allah'ı bilmekle sorumludur, ibadetlerden sorumlu değildir.
• Ye's hâlinde iman: Ölüm anında, ümitsizlik hâlinde edilen iman geçerli değildir; tevbe ise geçerlidir.

Sınav uyarısı: Büyük günah işleyen Ehl-i sünnete göre mümin, Hâricîlere göre kâfir, Mu'tezile'ye göre fâsıktır. İman Mâtürîdîlere göre artmaz, Eş'arîlere göre artar. Ahiret konularına sem'iyyât denir.