Kıtalar

Kıtalar ve Okyanuslar

Dünya'da yedi kıta kabul edilir: Asya, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antarktika, Avrupa ve Okyanusya (Avustralya). Okyanuslar büyüklük sırasıyla: Büyük (Pasifik), Atlas, Hint, Güney (Antarktika) ve Kuzey Buz Denizi'dir.

Asya

• En büyük ve en kalabalık kıtadır (dünya nüfusunun yaklaşık %60'ı). Dünyanın en yüksek noktası Everest (Himalayalar, ≈8.849 m) ve en alçak kara noktası Lut Gölü (Ölü Deniz) kıyıları (≈-430 m) bu kıtadadır.
• Muson iklimi Güney ve Güneydoğu Asya'da pirinç tarımını ve yoğun nüfusu belirler; Sibirya'da tayga ve tundra; Orta Asya'da karasal ve çöl iklimleri; Orta Doğu'da çöl iklimi ve büyük petrol rezervleri görülür.
• Önemli akarsular: Yangçe (Asya'nın en uzunu), Sarı Irmak, Ganj, İndus, Mekong, Ob, Yenisey, Lena, Fırat-Dicle. Hazar Denizi dünyanın en büyük gölüdür.

Afrika

• Ekvator'un iki yanına simetrik uzanan kıta; iklim kuşakları Ekvator'dan kuzeye ve güneye doğru sırasıyla ekvatoral (Kongo havzası, yağmur ormanları), savan ve çöl (Sahra, Kalahari, Namib) olarak dizilir. Kuzey ve güney uçlarında Akdeniz iklimi görülür.
• Nil dünyanın en uzun akarsuyu kabul edilir (≈6.650 km); Kongo debisi en yüksek ikinci akarsudur. Doğu Afrika Rift Vadisi'nde Victoria, Tanganika gölleri ve Kilimanjaro yer alır.
• Nüfus artış hızının en yüksek olduğu kıtadır; ekonomisi ağırlıkla ham madde ihracatına (petrol, elmas, altın, kakao, kahve) dayanır.

Amerika Kıtaları

• Kuzey Amerika: Batıda genç kıvrım dağları (Rocky/Kayalık Dağlar), doğuda yaşlı Appalaş Dağları, ortada geniş ovalar (Mississippi havzası; buğday, mısır kuşakları). Büyük Göller. ABD ve Kanada gelişmiş ekonomiler; Meksika ve Orta Amerika gelişmekte olan ülkelerdir.
• Güney Amerika: Batıda And Dağları (dünyanın en uzun sıradağları), Amazon havzası (dünyanın en büyük yağmur ormanı ve en yüksek debili akarsuyu), Patagonya, Atacama Çölü (soğuk Humboldt akıntısının etkisiyle dünyanın en kurak yerlerinden). Brezilya en büyük ülkedir.

Avrupa

• Kıyı şeridi çok girintili-çıkıntılıdır (Norveç fiyortları); Golfstrim sıcak akıntısı ve batı rüzgârları nedeniyle aynı enlemdeki diğer bölgelere göre ılımandır. Batıda okyanusal, güneyde Akdeniz, doğuda karasal iklim görülür.
• Alpler, Pireneler, Karpatlar başlıca dağlardır; Volga (en uzun), Tuna, Ren ulaşıma elverişli akarsulardır. Sanayi İnkılabı'nın doğduğu kıtadır; nüfus artış hızı düşük, yaşlı nüfus oranı yüksektir.

Okyanusya ve Antarktika

• Avustralya: Kıtanın büyük bölümü çöl ve yarı kurak alandır; nüfus doğu ve güneydoğu kıyılarında yoğunlaşır. Koyun yetiştiriciliği, yün, demir, boksit ve kömür ihracatı önemlidir. Büyük Set Resifi dünyanın en büyük mercan resifidir.
• Antarktika: En soğuk, en kurak ve en yüksek ortalama yükseltili kıtadır; kalıcı yerleşme yoktur. 1959 Antarktika Antlaşması ile yalnız bilimsel ve barışçıl amaçlarla kullanılır.