Danıştay, Bölge İdare ve İdare Mahkemeleri

İdari Yargı Teşkilatı

Türkiye'de idari yargı, Anayasa'nın 155. maddesi ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu ile 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun çerçevesinde üç kademeli olarak örgütlenmiştir: ilk derece mahkemeleri (idare ve vergi mahkemeleri), istinaf mercii (bölge idare mahkemeleri) ve temyiz mercii (Danıştay). Yargılama usulü 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) ile düzenlenir.

Danıştay

• İdari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir.
• Kanunla gösterilen belli davalara ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar (ör. Cumhurbaşkanı kararları, bakanlıklar ve kamu kurumlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler, birden fazla idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işler).
• Danıştay aynı zamanda danışma ve inceleme merciidir: Cumhurbaşkanınca gönderilen işler hakkında düşünce bildirir, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında görüş verir.
• Üyelerinin dörtte üçü Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.
• Dava daireleri, İdari Dava Daireleri Kurulu ve Vergi Dava Daireleri Kurulu, İçtihatları Birleştirme Kurulu ve Başkanlar Kurulu gibi kurullardan oluşur.

Bölge İdare Mahkemeleri

2014 yılından itibaren istinaf mercii olarak görev yapar. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını inceler; ayrıca yürütmenin durdurulması kararlarına yapılan itirazları karara bağlar. Bölge idare mahkemesinde idari ve vergi dava daireleri bulunur; daireler bir başkan ve üyelerden oluşur.

İdare Mahkemeleri

Genel görevli ilk derece mahkemesidir. Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak bakacağı davalar ve vergi mahkemelerinin görev alanı dışında kalan iptal davaları, tam yargı davaları ve idari sözleşmelerden doğan davalara bakar. Kurul hâlinde (başkan ve iki üye) çalışır; kanunda gösterilen belli parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar tek hâkimle çözülür.

Vergi Mahkemeleri

Genel bütçeye, il özel idareleri ve belediyelere ait vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ile bunların zam ve cezaları hakkındaki davalara bakar. 6183 sayılı Kanun uygulamasına ilişkin davalar da vergi mahkemelerinin görevindedir.

Uyuşmazlık Mahkemesi

Adli, idari ve askerî yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkilidir (Anayasa md. 158). İdari yargıya ait değildir, ancak idari yargının sınırlarını belirlemede kritik rol oynar.