Yönetim Düşüncesinin Gelişimi

Klasik Yönetim Yaklaşımı

• Bilimsel yönetim (Frederick W. Taylor): İşlerin bilimsel yöntemlerle analiz edilmesi (zaman ve hareket etüdü), işe uygun işçinin seçilip eğitilmesi, standartların belirlenmesi, parça başı ücret ve fonksiyonel ustabaşılık. "Bilimsel Yönetimin İlkeleri" (1911). Frank ve Lillian Gilbreth hareket etüdüne, Henry Gantt iş planlama şemasına (Gantt şeması) katkı sağlamıştır.
• Yönetim süreci yaklaşımı (Henri Fayol): Yönetimin fonksiyonlarını planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon ve denetim olarak tanımlamıştır. On dört yönetim ilkesi: işbölümü, yetki ve sorumluluk, disiplin, emir birliği, yönetim birliği, kişisel çıkarın genel çıkara bağlılığı, adil ücret, merkezileşme, hiyerarşi (basamaklar zinciri), düzen, hakkaniyet, personelin sürekliliği, inisiyatif, birlik ruhu.
• Bürokrasi yaklaşımı (Max Weber): Rasyonel-yasal otoriteye dayanan ideal örgüt modeli: açık hiyerarşi, yazılı kural ve prosedürler, işbölümü ve uzmanlaşma, kişisel olmayan (gayrişahsi) ilişkiler, liyakate dayalı seçme ve yükselme, kayıt sistemi.

Neoklasik (Davranışsal) Yaklaşım

• Hawthorne araştırmaları (Elton Mayo, 1924-1932): Western Electric fabrikasında yapılan deneyler, verimliliği fiziki koşullardan çok sosyal ve psikolojik faktörlerin (ilgi gösterilmesi, grup normları) etkilediğini ortaya koymuştur. İnsan ilişkileri yaklaşımının ve informal örgüt kavramının doğuşuna yol açmıştır.
• Abraham Maslow — ihtiyaçlar hiyerarşisi: Fizyolojik, güvenlik, ait olma (sosyal), saygınlık ve kendini gerçekleştirme ihtiyaçları; alt basamaktaki ihtiyaç karşılanmadan üsttekine geçilmez.
• Douglas McGregor — X ve Y teorisi: X teorisi insanların tembel olduğunu ve sıkı denetim gerektiğini; Y teorisi insanların sorumluluk almaktan hoşlandığını ve kendini yönlendirebildiğini varsayar.
• Frederick Herzberg — çift faktör teorisi: Hijyen (koruyucu) faktörler (ücret, çalışma koşulları, denetim) yokluğunda tatminsizlik yaratır ama varlığı motive etmez; motive edici faktörler (başarı, takdir, sorumluluk, işin kendisi, ilerleme) tatmin ve motivasyon sağlar.
• Chris Argyris — olgunluk-olgunlaşmamışlık ve Mary Parker Follett (çatışmanın bütünleştirme yoluyla çözümü).

Modern Yönetim Yaklaşımları

• Sistem yaklaşımı: Örgüt, çevresiyle etkileşim içindeki açık bir sistemdir: girdi-süreç-çıktı-geri bildirim. Kavramlar: sinerji (bütünün parçaların toplamından büyük olması), entropi (sistemin bozulma eğilimi), eşsonluluk (aynı sonuca farklı yollarla ulaşılabilmesi).
• Durumsallık (koşul bağımlılık) yaklaşımı: Her durumda geçerli tek bir en iyi yönetim yolu yoktur; uygun yönetim biçimi çevre, teknoloji, büyüklük gibi koşullara bağlıdır. Burns ve Stalker (mekanik ve organik örgütler), Lawrence ve Lorsch (farklılaşma ve bütünleşme), Joan Woodward (teknoloji).
• Z teorisi (William Ouchi): Japon ve Amerikan yönetim anlayışlarının sentezi; uzun süreli istihdam, katılımcı karar, güven.
• Toplam kalite yönetimi (Deming, Juran, Crosby): Müşteri odaklılık, sürekli iyileştirme (Kaizen), çalışan katılımı; Deming'in PUKÖ (Planla-Uygula-Kontrol et-Önlem al) döngüsü.
• Yalın üretim (Toyota), yeniden yapılanma (reengineering — Hammer ve Champy), kıyaslama (benchmarking), öğrenen örgüt (Peter Senge, Beşinci Disiplin), dış kaynak kullanımı, güçlendirme (empowerment), stratejik yönetim ve amaçlarla yönetim (Peter Drucker).