Kişilik ve Psikososyal Gelişim

Kişilik Nedir?

Kişilik, bireyi diğerlerinden ayıran, tutarlı ve kendine özgü duygu, düşünce ve davranış örüntüleridir. Kişiliği mizaç (doğuştan gelen tepki eğilimleri) ve karakter (toplumsal değerlere göre değerlendirilen yönler) oluşturur.

Freud'un Psikoseksüel Gelişim Kuramı

Kişilik üç yapıdan oluşur: id (haz ilkesi), ego (gerçeklik ilkesi) ve süperego (ahlak ilkesi, vicdan). Gelişim evreleri:

1. Oral (0-1): Haz ağız yoluyla alınır.
2. Anal (1-3): Tuvalet eğitimi; düzen ve kontrol.
3. Fallik (3-6): Cinsel kimlik farkındalığı, Oedipus ve Elektra kompleksleri, süperego gelişimi.
4. Gizil (latent, 6-12): Cinsel dürtüler bastırılır; okul ve arkadaşlık öne çıkar.
5. Genital (12+): Ergenlikle olgun cinsel kimlik.

Bir evrede ihtiyaçların aşırı ya da yetersiz karşılanması saplantıya (takılma) yol açar.

Erikson'un Psikososyal Gelişim Kuramı

Erikson'a göre yaşam boyu sekiz evre vardır ve her evrede çözülmesi gereken bir kriz bulunur:

1. Temel güvene karşı güvensizlik (0-1)
2. Özerkliğe karşı utanç ve şüphe (1-3)
3. Girişimciliğe karşı suçluluk (3-6)
4. Çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu (6-12) — ilkokul yılları
5. Kimlik kazanmaya karşı rol karmaşası (12-18) — ergenlik
6. Yakınlığa karşı yalnızlık (genç yetişkinlik)
7. Üretkenliğe karşı durgunluk (orta yetişkinlik)
8. Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk (yaşlılık)

Marcia'nın Kimlik Statüleri

Kimlik başarısı (araştırıp karar vermiş), kimlik ertelemesi (araştırıyor, karar vermemiş), kimlik kapanması (araştırmadan başkalarının kararını benimsemiş), kimlik dağınıklığı (ne araştırmış ne karar vermiş).

Savunma Mekanizmaları

Bastırma, yansıtma (kendi kusurunu başkasına yükleme), yön değiştirme (öfkeyi daha zayıf hedefe yöneltme), mantığa bürüme (bahaneler bulma), gerileme, yüceltme (kabul edilmeyen dürtüyü toplumsal olarak kabul gören biçimde ifade etme) ve karşıt tepki geliştirme.

ÖSYM uyarısı: İlkokul çağındaki çocuğun ödevlerini başarıyla bitirip takdir görmesi “çalışkanlık”; ergenin kim olduğunu sorgulaması “kimlik-rol karmaşası” evresidir. Mesleğini ailesi istediği için hiç sorgulamadan seçen genç kimlik kapanmasındadır.