Anadolu Selçuklu ve Beylikler

Malazgirt Sonrası Anadolu

1071 Malazgirt zaferinden sonra Anadolu'da I. Beylikler Dönemi başladı: Danişmentliler (Sivas-Tokat, Anadolu'nun ilk medresesi Niksar Yağıbasan Medresesi), Saltuklular (Erzurum, Anadolu'daki ilk Türk beyliği kabul edilir), Mengücekliler (Erzincan-Divriği; Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası UNESCO listesinde), Artuklular (Diyarbakır-Mardin; Haçlılarla mücadele, Malabadi Köprüsü), Çaka Beyliği (İzmir; ilk Türk donanması).

Türkiye (Anadolu) Selçuklu Devleti (1075-1308)

• Süleyman Şah 1075'te İznik merkezli olarak kurdu. Abbasi halifesinden değil, kendisini Büyük Selçuklu'dan bağımsız ilan etti.
• I. Kılıç Arslan: I. Haçlı Seferi'nde İznik'i kaybetti, başkent Konya'ya taşındı. 1101'de Haçlı ordusunu yendi.
• II. Kılıç Arslan: 1176 Miryokefalon Savaşı ile Bizans'ı yendi; Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma ümidi sona erdi, Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti (Türkiye Devri'nin "ikinci Malazgirt"i). III. Haçlı Seferi sırasında Konya işgal edildi.
• I. Gıyaseddin Keyhüsrev, I. İzzeddin Keykavus, I. Alaaddin Keykubad: Devletin yükselişi. Antalya (1207), Sinop (1214) ve Alanya (1221) alındı; Kırım'daki Suğdak'a deniz seferi yapıldı. Akdeniz ve Karadeniz ticaret yollarının kontrolü sağlandı.
• I. Alaaddin Keykubad 1230 Yassıçemen Savaşı ile Harezmşahları yendi; bu zafer Moğollarla aradaki tampon bölgeyi ortadan kaldırdı.
• 1243 Kösedağ Savaşı: II. Gıyaseddin Keyhüsrev Moğollara yenildi; devlet İlhanlı hâkimiyetine girdi, Anadolu'da II. Beylikler Dönemi'ne giden süreç başladı. 1308'de devlet sona erdi.
• Babai İsyanı (1240): Baba İshak önderliğinde Türkmen ayaklanması; devleti zayıflattı.

Türkiye Selçuklu Kültür ve Medeniyeti

• Ticaret: Kervansaraylar (Sultan Hanı), devlet sigortası uygulaması, ahilik teşkilatı (Ahi Evran).
• Eserler: Konya Alaaddin Camii, Sivas Gök Medrese, Kayseri Gevher Nesibe Darüşşifası (tıp okulu), Konya İnce Minareli ve Karatay medreseleri.
• Düşünce ve edebiyat: Mevlânâ (Mesnevi, Farsça), Yunus Emre (Türkçe), Hacı Bektaş-ı Veli, Ahi Evran. Resmî dil Farsça, bilim dili Arapça idi.

II. Beylikler Dönemi

• Karamanoğulları: 1277'de Mehmet Bey'in Türkçeyi resmî dil ilan eden fermanı yayınladı; Osmanlı'nın en uzun süre mücadele ettiği beylik (1487'de Osmanlıya katıldı).
• Germiyanoğulları: Kütahya; çeyiz olarak Osmanlı'ya topraklarının bir kısmını verdiler.
• Karesioğulları: Balıkesir; Osmanlı'ya katılan ilk beylik. Donanmaları Osmanlı'nın Rumeli'ye geçişini kolaylaştırdı.
• Aydınoğulları ve Menteşeoğulları: Ege'de denizcilikle tanındılar; Umur Bey'in deniz seferleri.
• Candaroğulları (Kastamonu-Sinop), Hamitoğulları (Isparta; Osmanlı'ya para karşılığı toprak sattı), Ramazanoğulları ve Dulkadiroğulları (Adana ve Maraş; Yavuz döneminde Osmanlı'ya katıldı).