Millî Edebiyat Dönemi

Millî Edebiyatın Doğuşu

II. Meşrutiyet (1908) sonrasındaki siyasi ortam, Balkan Savaşları, Türkçülük akımının güçlenmesi ve dilde sadeleşme ihtiyacı Millî Edebiyat'ı doğurdu. Başlangıcı, Selanik'te yayımlanan Genç Kalemler dergisinde Ömer Seyfettin'in yazdığı (Ali Canip ve Ziya Gökalp'in de desteklediği) "Yeni Lisan" makalesidir (1911).

Yeni Lisan Hareketinin İlkeleri

• İstanbul Türkçesi ve konuşma dili esas alınmalı.
• Arapça ve Farsça tamlamalar, çokluk ekleri ve kurallar kullanılmamalı; Türkçeleşmiş yabancı kelimeler Türkçenin malı sayılmalı.
• Arapça ve Farsça edat ve bağlaçlar (ve, ile yerine "ü", "ki" vb.) atılmalı.
• Hece ölçüsü millî ölçü olarak benimsenmeli; konular yerli ve millî olmalı (Anadolu, halk, millî tarih).

Millî Edebiyatın Özellikleri

• Sade dil, hece ölçüsü, halk edebiyatı biçimlerine (koşma, dörtlük) dönüş; konuların İstanbul dışına, Anadolu'ya taşınması.
• Millî tarih ve kahramanlık, köy ve köylü, Anadolu insanının sorunları; romantik ve realist yaklaşımlar.
• Turancılık, İslamcılık ve Batıcılık fikir akımlarının edebiyata yansıması.

Temsilciler ve Eserler

• Ziya Gökalp: Hareketin fikir babası; Türkçülüğün Esasları, Türkleşmek-İslamlaşmak-Muasırlaşmak (makaleler), Kızıl Elma, Yeni Hayat, Altın Işık (masallar). Hars (kültür) ve medeniyet ayrımı.
• Ömer Seyfettin: Yeni Lisan makalesi; millî hikâyeciliğin kurucusu; olay hikâyesi (Maupassant tarzı), sade dil. Kaşağı, Forsa, Pembe İncili Kaftan, Diyet, Yalnız Efe, Falaka, Bomba, Başını Vermeyen Şehit; Efruz Bey (uzun hikâye).
• Mehmet Emin Yurdakul: "Türk Şairi"; ilk hece ölçülü şiir "Cenge Giderken" (1897), Türkçe Şiirler, Turana Doğru.
• Beş Hececiler: Faruk Nafiz Çamlıbel (Han Duvarları, Çoban Çeşmesi, Akın tiyatrosu; memleketçi), Enis Behiç Koryürek (Miras, Gemiciler), Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon (Fırtına ve Kar), Yusuf Ziya Ortaç (Akından Akına; Akbaba dergisi).
• Refik Halit Karay: Memleket Hikâyeleri, Gurbet Hikâyeleri; Anadolu'yu gerçekçi ve ironik işledi; Çete, Yezidin Kızı, Bu Bizim Hayatımız (roman).
• Halide Edip Adıvar: Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye (Millî Mücadele), Sinekli Bakkal, Handan, Mor Salkımlı Ev (anı), Türk'ün Ateşle İmtihanı.
• Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Kiralık Konak (kuşak çatışması), Nur Baba, Sodom ve Gomore, Yaban (aydın-köylü çatışması), Ankara, Hep O Şarkı; Erenlerin Bağından (mensur şiir).
• Reşat Nuri Güntekin: Çalıkuşu (Feride; Anadolu'da öğretmenlik), Yaprak Dökümü, Yeşil Gece, Acımak, Dudaktan Kalbe, Miskinler Tekkesi; Anadolu Notları.
• Mehmet Akif Ersoy: Safahat (7 kitap; manzum hikâyeler, sosyal konular, İslamcılık), İstiklal Marşı (12 Mart 1921); aruzu konuşma diline ustaca uyguladı.
• Ali Canip Yöntem, Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp - Genç Kalemler'in üç önemli ismi. Aka Gündüz, Kemalettin Kamu, Ömer Bedrettin Uşaklı da bu çizgidedir.

Bağımsız Sanatçılar

• Yahya Kemal Beyatlı: Aruz ve divan şiiri zevkini konuşma Türkçesiyle birleştirdi; "Neo-klasik"; tarih ve İstanbul sevgisi, "kökü mazide olan âti"; Kendi Gök Kubbemiz, Eski Şiirin Rüzgârıyla, Rubailer; Aziz İstanbul, Eğil Dağlar (nesir).
• Ahmet Haşim: Sembolist; şiirde anlam değil musiki ve telkin; Göl Saatleri, Piyale; Bize Göre, Gurebahane-i Laklakan (nesir), Frankfurt Seyahatnamesi.
• Yakup Kadri (ilk dönemi) ve Mehmet Akif de kimi kaynaklarda bağımsız olarak değerlendirilir.