Mikro İktisat Temel Kavramları

Temel Kavramlar

• Kıtlık: Sınırsız ihtiyaçlar karşısında kaynakların kıt olması; iktisadın temel sorunudur.
• Fırsat maliyeti: Bir seçim yapıldığında vazgeçilen en iyi alternatifin değeri.
• Üretim imkânları eğrisi: Mevcut kaynak ve teknolojiyle tam istihdamda üretilebilecek iki malın maksimum bileşimlerini gösterir; eğrinin içi atıl kaynak, dışı ulaşılamaz noktalardır; teknolojik gelişme eğriyi dışa kaydırır.
• Mal türleri: Normal mallar (gelir artınca talebi artar), düşük (inferior) mallar (gelir artınca talebi azalır), lüks mallar, Giffen malları (fiyatı artınca talebi artan düşük mallar), ikame ve tamamlayıcı mallar.

Talep ve Arz

• Talep kanunu: Diğer koşullar sabitken bir malın fiyatı arttıkça talep edilen miktarı azalır; talep eğrisi negatif eğimlidir. Fiyat değişmesi eğri üzerinde hareket; gelir, zevk, ikame mal fiyatı, beklentiler gibi faktörlerdeki değişme ise talep eğrisinin kaymasına neden olur.
• Arz kanunu: Fiyat arttıkça arz edilen miktar artar; arz eğrisi pozitif eğimlidir. Maliyetler, teknoloji ve üretici sayısı arz eğrisini kaydırır.
• Piyasa dengesi: Arz ve talebin eşit olduğu noktada denge fiyatı ve miktarı oluşur. Denge fiyatının üzerinde arz fazlası, altında talep fazlası vardır.
• Tavan fiyat (denge fiyatının altında; talep fazlası, karaborsa) ve taban fiyat (denge fiyatının üstünde; arz fazlası, ör. asgari ücret, tarımsal destek alımları).

Esneklikler

• Talebin fiyat esnekliği: Talep edilen miktardaki yüzde değişmenin fiyattaki yüzde değişmeye oranı. Mutlak değeri 1'den büyükse esnek, 1'den küçükse inelastik, 1'e eşitse birim esnektir. Zorunlu ve ikamesi az malların talebi inelastiktir. Esnek talepte fiyat düşüşü toplam hasılatı artırır; inelastik talepte azaltır.
• Gelir esnekliği: Pozitifse normal mal (1'den büyükse lüks mal), negatifse düşük mal.
• Çapraz esneklik: İkame mallarda pozitif, tamamlayıcı mallarda negatif.

Tüketici ve Üretici

• Azalan marjinal fayda kanunu: Bir maldan tüketilen miktar arttıkça son birimden sağlanan ek fayda azalır.
• Tüketici artığı: Tüketicinin ödemeye razı olduğu fiyat ile ödediği fiyat arasındaki fark; üretici artığı ise piyasa fiyatı ile üreticinin razı olduğu en düşük fiyat arasındaki farktır.
• Azalan verimler kanunu: Sabit bir faktöre değişken faktör eklendikçe belirli bir noktadan sonra marjinal ürün azalır.

Piyasa Türleri

Tam rekabet (çok sayıda alıcı ve satıcı, homojen ürün, serbest giriş-çıkış, tam bilgi; firmalar fiyat alıcıdır), monopol (tek satıcı, giriş engelleri, fiyat belirleyici), monopolcü rekabet (çok sayıda firma, farklılaştırılmış ürün) ve oligopol (az sayıda büyük firma, karşılıklı bağımlılık).