Fiilimsiler

Fiilimsiler Nedir?

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine eklenen belirli eklerle oluşturulur ve cümlede çeşitli görevler üstlenirler. Fiilimsiler, fiil gibi çekimlenemez; kip ya da kişi eki almazlar. Fiilimsiler üç ana grupta incelenir: isim-fiiller, sıfat-fiiller ve zarf-fiiller.

İsim-Fiiller

İsim-fiiller, fiil kök veya gövdelerine "-ma/-me, -ış/-iş, -mak/-mek" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede isim görevinde kullanılan kelimelerdir. İsim-fiiller, fiilin gerçekleşme sürecini veya sonucunu ifade eder. Örneğin, "yazmak", "okuma" gibi kelimeler isim-fiil olarak kullanılır.

• -ma, -me: "Yazma, okuma, anlama" gibi örneklerde görülür.
• -mak, -mek: "Yazmak, okumak, gelmek" gibi örneklerde kullanılır.
• -ış, -iş, -uş, -üş: "Gidiş, geliş, duruş, yürüyüş" gibi örneklerde kullanılır.

İsim-fiiller, cümlede özne, nesne veya dolaylı tümleç görevinde kullanılabilirler. Örneğin, "Yazmak onun için bir tutku." cümlesinde "yazmak" kelimesi özne görevindedir.

Sıfat-Fiiller

Sıfat-fiiller, fiil kök veya gövdelerine "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan kelimelerdir. Sıfat-fiiller, niteledikleri isimlerin özelliklerini belirtirler. Örneğin, "yazılan kitap", "okunacak ders" gibi ifadelerde sıfat-fiiller kullanılmıştır.

• -an, -en: "Gelen misafir, giden tren" gibi örneklerde görülür.
• -ası, -esi: "Yazılası bir hikaye, okunası kitaplar" gibi örneklerde kullanılır.
• -mez, -maz: "Bitmez tükenmez, durmaz adam" gibi örneklerde görülür.
• -ar, -er: "Koşar adım, döner kapı" gibi örneklerde kullanılır.
• -dik, -ecek, -miş: "Yaptıklarımız, görecek günler, geçmiş zaman" gibi örneklerde görülür.

Sıfat-fiiller, cümlede sıfat görevinde kullanılarak isimleri niteleyebilir veya belirtebilirler.

Zarf-Fiiller

Zarf-fiiller, fiil kök veya gövdelerine "-ken, -ince, -ip, -arak/-erek, -madan, -meksizin, -dıkça, -alı" gibi ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Zarf-fiiller, fiillerin nasıl, ne zaman, ne şekilde gerçekleştiğini belirtir. Örneğin, "koşarak geldi", "okuyup bitirdi" gibi ifadelerde zarf-fiiller kullanılmıştır.

• -ken: "Yürürken, uyurken" gibi örneklerde görülür.
• -ince: "Gelince, gidince" gibi örneklerde kullanılır.
• -ip: "Alıp götürdü, yazıp bitirdi" gibi örneklerde görülür.
• -arak, -erek: "Gülerek geldi, düşünerek karar verdi" gibi örneklerde kullanılır.
• -madan, -meksizin: "Konuşmadan dinledi, yazmaksızın anladı" gibi örneklerde görülür.

Zarf-fiiller, cümlede fiilin nasıl yapıldığını veya ne zaman gerçekleştiğini belirtir ve genellikle fiile bağlı olarak kullanılırlar.

Fiilimsilerin Cümledeki Görevleri

Fiilimsiler, cümlede farklı görevler üstlenebilir. İsim-fiiller genellikle özne, nesne veya dolaylı tümleç olarak kullanılırken, sıfat-fiiller sıfat görevinde niteledikleri isimlerle birlikte kullanılır. Zarf-fiiller ise fiilin nasıl yapıldığını belirtir ve genellikle zarf tümleci olarak görev alır.

Fiilimsiler, cümledeki anlamı zenginleştirir ve dilin daha etkili kullanılmasına olanak tanır. KPSS gibi sınavlarda fiilimsilerin doğru tanımlanması ve cümledeki görevlerinin belirlenmesi önemlidir. Bu nedenle, fiilimsilerin eklerini ve görevlerini iyi öğrenmek gerekir.

🧠 Hafızada Kalıcı Notlar

• İsim-fiil kodu: "MAYIŞMAK" → -ma, -(y)ış, -mak. Sıfat-fiil kodu: "ANASI MEZAR DİKECEKMİŞ" → -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş.
• Zarf-fiilin kimliği: fiile sorulan "nasıl? / ne zaman?" sorusunun cevabıdır ("koşarak", "gelince").
• -ma/-me tuzağı: "Buraya gelme!" cümlesinde olumsuzluk eki, "Onun gelmesi beni sevindirdi"de isim-fiildir.
• Kalıcı isim tuzağı: "Dondurma, kavurma, çakmak" gibi sözcükler artık nesne adı olduğundan fiilimsi sayılmaz.
• Fiilimsi = yan cümlecik: cümledeki fiilimsi sayısı kadar yan cümle vardır. Sıfat-fiilin ismi düşerse adlaşmış sıfat-fiil olur ("Gelenler otursun").