Türkiye'nin Fiziki Coğrafyası

Türkiye'nin Konumu

• Matematik konum: 36°-42° Kuzey paralelleri, 26°-45° Doğu meridyenleri arasında. Doğu ile batı uçları arasında 19 meridyen, yani 76 dakika yerel saat farkı vardır. Kuzey Yarım Küre'de ve ılıman kuşakta yer alır; güneyden kuzeye sıcaklık azalır, Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez, öğle vakti cisimlerin gölgesi her zaman kuzeye düşer.
• Özel konum: Asya ile Avrupa arasında köprü; üç tarafı denizlerle çevrili; ortalama yükseltisi fazla (yaklaşık 1.130 m) ve batıdan doğuya doğru artan bir ülke; Boğazlar nedeniyle jeopolitik önemi yüksek; enerji koridoru.

Jeolojik Yapı ve Yer Şekilleri

• Türkiye Alp-Himalaya kıvrım kuşağında, genç ve tektonik açıdan hareketli bir arazi üzerindedir. Kuzey Anadolu Fayı, Doğu Anadolu Fayı ve Batı Anadolu graben sistemi başlıca deprem kuşaklarıdır.
• Jeolojik zamanlar: I. zamana ait masifler (Yıldız Dağları-Istranca, Menderes, Kırşehir, Bitlis masifleri; metamorfik araziler, madence zengin). II. zamanda kalker birikimi. III. zamanda Alp orojenezi ile Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar kıvrıldı; linyit, petrol ve bor oluştu. IV. zamanda Boğazların oluşumu (ria), buzullaşmalar ve volkanizma (Ağrı, Erciyes, Hasan).
• Dağlar: Kıvrım dağları (Kuzey Anadolu Dağları, Toroslar), kırık (horst) dağları (Ege'de Kaz, Bozdağlar, Aydın Dağları), volkanik dağlar (Ağrı - en yüksek, 5.137 m; Süphan, Erciyes, Hasan, Nemrut, Karacadağ).
• Platolar: Akarsuların derin vadilerle yardığı geniş düzlükler: Teke ve Taşeli (karstik), Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Uzunyayla, Ardahan-Erzurum-Kars (volkanik), Gaziantep, Şanlıurfa.
• Ovalar: Delta ovaları (Çukurova, Bafra, Çarşamba, Silifke), tektonik ovalar (Muş, Erzurum, Malatya), graben ovaları (Gediz, Büyük ve Küçük Menderes, Bakırçay), karstik polye ovaları (Elmalı, Muğla), dağ eteği ovası (Bursa, Erzincan).

İklim ve Bitki Örtüsü

• Akdeniz iklimi: Akdeniz, Ege ve Marmara'nın güneyinde; doğal bitki örtüsü maki (tahrip edilen yerlerde garig). Karadeniz iklimi: Her mevsim yağışlı; geniş yapraklı ve karışık ormanlar. Karasal iklim: İç ve Doğu Anadolu; yazları sıcak-kurak, kışları soğuk-kar yağışlı; bozkır (step). Marmara (geçiş) iklimi: Akdeniz-Karadeniz-karasal arası geçiş.
• Türkiye'nin en çok yağış alan yeri Doğu Karadeniz kıyıları (Rize), en az yağış alanı Tuz Gölü çevresi ve Iğdır'dır.

Su Varlığı

• En uzun akarsu (tamamı Türkiye'de): Kızılırmak; Fırat ve Dicle Basra Körfezi'ne; Aras ve Kura Hazar Denizi'ne dökülür. Akarsuların çoğu düzensiz rejimli ve eğimlidir; hidroelektrik potansiyeli yüksektir.
• En büyük göl: Van Gölü (volkanik set gölü, sodalı suyu); Tuz Gölü (tektonik, sığ ve tuzlu).