Üretim ve Maliyet Teorisi

Üretim Fonksiyonu ve Dönemler

Üretim fonksiyonu, belirli bir teknoloji düzeyinde kullanılan üretim faktörleri (emek, sermaye, toprak, girişimci) ile elde edilebilecek maksimum çıktı arasındaki ilişkiyi gösterir. Kısa dönem, en az bir üretim faktörünün sabit olduğu dönemdir; uzun dönemde bütün faktörler değişkendir.

Kısa Dönem Üretim

• Toplam ürün (TP), ortalama ürün (AP = TP/L) ve marjinal ürün (MP = ΔTP/ΔL).
• Azalan verimler kanunu: Sabit faktöre değişken faktör eklendikçe belirli bir noktadan sonra marjinal ürün azalır.
• MP, AP'nin üzerindeyken AP artar; altındayken azalır; MP, AP'yi maksimum noktasında keser. MP sıfır olduğunda TP maksimumdur.
• Üretimin üç aşaması: I. aşama (AP artarken; sabit faktör yetersiz kullanılır), II. aşama (AP'nin maksimumundan MP'nin sıfır olduğu noktaya kadar; rasyonel üretim bölgesi), III. aşama (MP negatif).

Uzun Dönem Üretim

• Eş ürün eğrisi (isoquant): Aynı çıktı düzeyini sağlayan farklı emek-sermaye bileşimlerini gösterir; eğimi marjinal teknik ikame oranıdır (MRTS).
• Eş maliyet doğrusu: Belirli bir harcamayla satın alınabilecek faktör bileşimleri; eğimi faktör fiyatları oranıdır (w/r).
• Optimal faktör bileşimi (üretici dengesi): Eş ürün eğrisinin eş maliyet doğrusuna teğet olduğu nokta: MRTS = w/r veya MP_L/w = MP_K/r.
• Ölçeğe göre getiri: Bütün faktörler aynı oranda artırıldığında çıktı daha fazla oranda artarsa artan, aynı oranda artarsa sabit, daha az oranda artarsa azalan getiri vardır.

Maliyetler

• Muhasebe ve ekonomik maliyet: Ekonomik maliyet, açık maliyetlerin yanında örtük (fırsat) maliyetleri de içerir. Normal kâr, girişimcinin işini sürdürmesi için gereken asgari kârdır ve ekonomik maliyete dahildir; ekonomik kâr sıfır olduğunda firma normal kâr elde eder.
• Kısa dönem maliyetler: Toplam sabit maliyet (TFC) üretim miktarından bağımsızdır; toplam değişken maliyet (TVC) üretimle artar; TC = TFC + TVC.
• Birim maliyetler: Ortalama sabit maliyet (AFC) üretim arttıkça sürekli azalır; ortalama değişken maliyet (AVC) ve ortalama toplam maliyet (ATC) U şeklindedir; marjinal maliyet (MC), AVC ve ATC eğrilerini minimum noktalarından keser.
• MC eğrisinin U şekli, azalan verimler kanunundan kaynaklanır (MP artarken MC azalır, MP azalırken MC artar).
• Uzun dönem ortalama maliyet (LAC): Kısa dönem ortalama maliyet eğrilerinin zarf eğrisidir. LAC'nin azalan bölümü ölçek ekonomilerini, artan bölümü ölçek eşitsizliklerini gösterir. LAC'nin minimum noktası optimum ölçektir.
• Batık maliyet: Geri döndürülemeyen maliyettir; rasyonel kararlarda dikkate alınmaz.