Klasik ve Neoklasik Yönetim Kuramları

Kamu Yönetimi Disiplininin Doğuşu

Kamu yönetiminin bağımsız bir disiplin olarak doğuşu, Woodrow Wilson'ın 1887'de yayımladığı "Yönetim Çalışması (The Study of Administration)" makalesine dayandırılır. Wilson, siyaset-yönetim ayrımını ileri sürerek yönetimin siyasetten ayrı, bilimsel ve profesyonel bir alan olması gerektiğini savunmuştur. Frank Goodnow (Politika ve Yönetim, 1900) siyaseti devlet iradesinin ifadesi, yönetimi bu iradenin uygulanması olarak tanımlamıştır. Leonard White (1926) ilk kamu yönetimi ders kitabını yazmıştır.

Klasik Yönetim Kuramları

• Bilimsel yönetim (Frederick W. Taylor): İşlerin bilimsel analizi, zaman ve hareket etütleri, standartlaştırma, uzmanlaşma, ekonomik özendiriciler (parça başı ücret). İnsanı "ekonomik insan" olarak görür.
• Yönetim süreci (Henri Fayol): Planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon ve denetim fonksiyonları ile on dört yönetim ilkesi.
• Bürokrasi kuramı (Max Weber): Yasal-ussal otoriteye dayanan ideal örgüt: hiyerarşi, yazılı kurallar, uzmanlaşma, kişisel olmayan ilişkiler, liyakat ve kariyer, kayıt sistemi. Weber bürokrasiyi en rasyonel ve etkin örgüt biçimi olarak görmüştür; eleştirmenler ise kırtasiyecilik, katılık ve amaç-araç yer değiştirmesi (Merton) gibi bürokratik aksaklıklara dikkat çekmiştir.
• Luther Gulick ve Lyndall Urwick — POSDCORB: Yöneticinin işlevlerini Planlama (Planning), Örgütleme (Organizing), Personel sağlama (Staffing), Yöneltme (Directing), Koordinasyon (Coordinating), Raporlama (Reporting) ve Bütçeleme (Budgeting) olarak sıralamıştır.

Neoklasik (Davranışsal) Yaklaşım

• Hawthorne araştırmaları (Elton Mayo): Verimliliği fiziki koşullardan çok sosyal ve psikolojik faktörlerin etkilediğini; informal grupların ve insan ilişkilerinin önemini ortaya koymuştur.
• Chester Barnard (Yöneticinin İşlevleri, 1938): Örgütü bir işbirliği sistemi olarak tanımlamış; yetkinin kabul kuramını (yetki, astların emirleri kabul etmesiyle oluşur; kayıtsızlık alanı) geliştirmiştir.
• Herbert Simon (Yönetsel Davranış, 1947): Klasik ilkeleri birbiriyle çelişen "yönetimin atasözleri" olarak eleştirmiş; yönetimi bir karar verme süreci olarak ele almış ve sınırlı rasyonellik ile "yeterince iyi (tatmin edici)" kararlar kavramlarını geliştirmiştir. 1978 Nobel İktisat Ödülünü almıştır.
• Dwight Waldo (Yönetsel Devlet, 1948): Siyaset-yönetim ayrımını eleştirerek kamu yönetiminin değer yüklü ve siyasal niteliğine dikkat çekmiştir.
• Motivasyon kuramları: Maslow (ihtiyaçlar hiyerarşisi), McGregor (X ve Y teorisi), Herzberg (çift faktör), Argyris (olgunlaşma).

Modern Yaklaşımlar ve Sonrası

• Sistem yaklaşımı (örgüt çevresiyle etkileşen açık bir sistemdir) ve durumsallık yaklaşımı (tek bir en iyi yönetim yolu yoktur).
• Yeni Kamu Yönetimi (Minnowbrook Konferansı, 1968): Waldo öncülüğünde, kamu yönetiminde sosyal eşitlik, katılım, değerler ve topluma duyarlılığı vurgulamıştır (Frederickson).
• Kamu tercihi yaklaşımı (Buchanan, Tullock, Niskanen) bürokratların da kendi çıkarlarını maksimize ettiğini varsayar; Yeni Kamu İşletmeciliğinin kuramsal temellerinden birini oluşturur.