Cerh ve Ta'dil

Cerh ve Ta'dîl İlmi

Cerh ve ta'dîl, hadis râvîlerinin güvenilir olup olmadıklarını inceleyen ilimdir; hadis tenkidinin sened yönünü oluşturur.

• Cerh: Râvînin adalet veya zabt yönünden kusurlu olduğunu, rivayetinin kabul edilemeyeceğini belirtmek. Kusurlu bulunan râvîye mecrûh denir.
• Ta'dîl: Râvînin adalet ve zabt sahibi, güvenilir olduğuna hükmetmek. Güvenilir bulunan râvîye âdil/muaddel denir.
• Râvîleri tenkit eden âlime münekkit (cârih, muaddil) denir.

Râvîlerin kusurlarını açıklamak gıybet sayılmamış; dini korumak için gerekli görülmüştür.

Râvîde Aranan İki Temel Nitelik

• Adalet: Râvînin Müslüman, akıllı, ergen olması; büyük günahlardan kaçınması (takvâ) ve kişiliğini zedeleyen davranışlardan uzak durması (mürûet).
• Zabt: Râvînin duyduğu hadisi iyi ezberlemesi veya yazması ve aktarıncaya kadar aynen koruması. Zabt-ı sadr (ezberle koruma) ve zabt-ı kitâb (yazıyla koruma) olarak ikiye ayrılır.

Hem adalet hem zabt sahibi olan râvîye sika denir.

Cerh Sebepleri: Metâin-i Aşere

Râvînin cerh edilmesine yol açan on kusurdur; beşi adaletle, beşi zabtla ilgilidir.

Adaletle ilgili olanlar:

• Kizb: Hadis uydurmak (en ağır kusur).
• İttihâm bi'l-kizb: Yalancılıkla itham edilmek.
• Fısk: Dinin emir ve yasaklarına aykırı davranmak.
• Bid'at: Dinde aslı olmayan inanç ve davranışları benimsemek.
• Cehâlet: Râvînin kimliğinin veya hâlinin bilinmemesi (meçhul râvî).

Zabtla ilgili olanlar:

• Fuhş-i galat: Çok hata yapmak.
• Kesret-i gaflet: Aşırı dikkatsizlik.
• Vehim: Yanılarak rivayet etmek.
• Muhâlefetü's-sikât: Güvenilir râvîlere aykırı rivayette bulunmak.
• Sû-i hıfz: Hafıza zayıflığı.

Sahabenin Durumu

Ehl-i sünnete göre sahabenin tamamı âdildir; cerh ve ta'dîle tabi tutulmazlar.

Ricâl İlmi ve Eserler

Râvîlerin hayatlarını ve güvenilirlik durumlarını inceleyen ilme ricâl ilmi, râvîleri nesillere göre ele alan eserlere tabakât denir.

• İbn Sa'd: et-Tabakâtü'l-Kübrâ.
• Buhârî: et-Târîhu'l-Kebîr.
• İbn Ebî Hâtim: el-Cerh ve't-Ta'dîl.
• Zehebî: Mîzânü'l-İ'tidâl.
• İbn Hacer el-Askalânî: Tehzîbü't-Tehzîb, Lisânü'l-Mîzân; sahabe için el-İsâbe.
• Sahabe biyografileri: İbn Abdilber, el-İstîâb; İbnü'l-Esîr, Üsdü'l-Gābe.

İlk dönemin önde gelen münekkitleri: Şu'be b. Haccâc, Yahyâ b. Maîn, Ali b. el-Medînî, Ahmed b. Hanbel.

Sınav uyarısı: Metâin-i aşere'nin beşi adalet, beşi zabtla ilgilidir. Sika, adalet ve zabtı birlikte taşıyan râvîdir. Sahabe cerh edilmez. Mîzânü'l-İ'tidâl Zehebî'nin eseridir.