İşletme Sermayesi ve Finansman

İşletme Sermayesi

• Brüt işletme sermayesi: Dönen varlıkların toplamı (nakit, menkul kıymetler, alacaklar, stoklar).
• Net işletme sermayesi: Dönen varlıklar − kısa vadeli yabancı kaynaklar. Pozitif net işletme sermayesi kısa vadeli borç ödeme gücünü gösterir.
• Nakit dönüşüm süresi: Stok devir süresi + alacak tahsil süresi − ticari borç ödeme süresi. Bu süre kısaldıkça işletme sermayesi ihtiyacı azalır. Faaliyet dönemi (operasyon döngüsü) = stok devir süresi + alacak tahsil süresi.
• Nakit yönetimi: İşlem, ihtiyat ve spekülasyon amaçlı nakit; optimal nakit düzeyi modelleri (Baumol modeli, Miller-Orr modeli); nakit bütçesi.
• Alacak yönetimi: Kredi standartları, vade ve iskonto koşulları, tahsil politikası; faktoring ile alacakların bir finans kuruluşuna devredilerek erken tahsil edilmesi.
• Stok yönetimi: Ekonomik sipariş miktarı, ABC analizi, tam zamanında üretim.
• Finansman politikaları: Uygunluk (eşleştirme) ilkesi — kalıcı varlıklar uzun vadeli, geçici varlıklar kısa vadeli kaynaklarla finanse edilmelidir; saldırgan (kısa vadeli kaynak ağırlıklı, riskli ama düşük maliyetli) ve muhafazakâr (uzun vadeli kaynak ağırlıklı, güvenli ama pahalı) politikalar.

Finansman Kaynakları

• İç (otofinansman) kaynaklar: Dağıtılmayan kârlar (yedekler) ve amortismanlar; maliyetsiz görünse de fırsat maliyetleri vardır.
• Dış kaynaklar — öz kaynak: Hisse senedi ihracı (adi ve imtiyazlı hisseler), ortakların sermaye artırımı; girişim sermayesi ve melek yatırımcılar (yeni ve yenilikçi işletmeler için). Hisse senedi sahipleri ortaklık hakkı ve kâr payı elde eder; geri ödeme yükümlülüğü yoktur.
• Dış kaynaklar — yabancı kaynak:

• Kısa vadeli: Ticari kredi (satıcıdan vadeli alım), banka kredileri (rotatif, iskonto, kredili mevduat), finansman bonosu (ticari kâğıt), faktoring.
• Orta ve uzun vadeli: Yatırım kredileri, tahvil (borç senedi; sabit getiri, öncelikli alacak hakkı), finansal kiralama (leasing) — varlığın mülkiyeti kiralayanda kalarak kullanım hakkının kiracıya devri, forfaiting (ihracat alacaklarının rücu edilmeksizin satılması), kira sertifikaları (sukuk).

Sermaye Yapısı ve Kaldıraç

• Finansal kaldıraç: Borç kullanımının öz sermaye kârlılığını büyütmesi; borcun maliyeti varlık getirisinden düşükse kaldıraç olumlu etki yapar, aksi hâlde zararı büyütür. Faaliyet kaldıracı ise sabit maliyetlerin faaliyet kârı üzerindeki büyütücü etkisidir.
• Modigliani-Miller teoremi: Vergilerin ve iflas maliyetlerinin olmadığı mükemmel piyasalarda sermaye yapısı firma değerini etkilemez. Kurumlar vergisinin dikkate alınmasıyla faizin vergi kalkanı nedeniyle borç kullanımı firma değerini artırır.
• Dengeleme (trade-off) teorisi: Optimal sermaye yapısı, borcun vergi avantajı ile iflas ve finansal sıkıntı maliyetlerinin dengelendiği noktadır.
• Finansman hiyerarşisi (pecking order) teorisi: İşletmeler önce iç kaynakları, sonra borcu, en son hisse senedi ihracını tercih eder (asimetrik bilgi nedeniyle).

Kâr Payı (Temettü) Politikası

İşletmenin kârının ne kadarını ortaklara dağıtacağı, ne kadarını işletmede tutacağına ilişkin karardır. Nakit temettü, bedelsiz hisse (hisse senedi temettüsü) ve hisse geri alımı biçimlerinde olabilir. Modigliani-Miller'e göre mükemmel piyasalarda temettü politikası firma değerini etkilemez; "eldeki bir kuş" (Gordon-Lintner) yaklaşımına göre yatırımcılar belirsiz sermaye kazancı yerine kesin temettüyü tercih eder.