Cepheler ve Antlaşmalar

Kurtuluş Savaşı Cepheleri

Kurtuluş Savaşı, işgalci güçlere karşı verilen büyük bir mücadeleydi ve bu süreçte doğu, güney ve batı cepheleri olmak üzere üç ana cephede savaşlar yapıldı.

Doğu Cephesi

Bu cephedeki mücadele, Ermenilere karşı verildi. Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası Ermeniler, Doğu Anadolu'da hak iddia etmeye başlamışlardı. Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk ordusu, 1920 yılında Ermenilere karşı başarılı bir mücadele verdi. Sonuç olarak, Gümrü Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma, TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşma olması açısından önemlidir.

Güney Cephesi

Bu cephe, Fransızlar ve onlarla işbirliği yapan Ermenilere karşı mücadele edilen bir bölgeydi. Özellikle Antep, Maraş ve Urfa şehirlerinde halk direnişleri öne çıkmıştır. Antep'e "Gazi", Maraş'a "Kahraman" ve Urfa'ya "Şanlı" unvanları bu mücadelelerin sonucunda verilmiştir. Güney Cephesi'nde yapılan direnişler, Fransa'nın bölgeden çekilmesine ve Ankara Antlaşması'nın imzalanmasına zemin hazırladı.

Batı Cephesi

Bu cephe, Kurtuluş Savaşı'nın en yoğun ve çetin mücadelelerinin yaşandığı yerdir. Yunanlılar ile yapılan savaşlar burada gerçekleşmiştir. Batı Cephesi'ndeki önemli savaşlar:

• Birinci İnönü Savaşı: 1921 yılında gerçekleşti. Türk ordusunun ilk düzenli ordu zaferidir. Mustafa Kemal'in "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır" sözü bu savaş sırasında söylenmiştir.
• İkinci İnönü Savaşı: Yine 1921'de gerçekleşti. Türk ordusu, Yunanlıları bir kez daha geri püskürttü.
• Kütahya-Eskişehir Savaşları: Türk ordusu geri çekilmek zorunda kaldı. Ancak bu geri çekilme, Sakarya Nehri'nin doğusunda yeni bir savunma hattı oluşturulmasına olanak sağladı.
• Sakarya Meydan Muharebesi: 1921 yılında gerçekleşti. Mustafa Kemal'e "Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi bu zaferden sonra verildi.
• Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi: 1922 yılında gerçekleşti. Türk ordusu, Yunan kuvvetlerini kesin bir yenilgiye uğrattı ve İzmir'e kadar ilerleyerek işgalden kurtardı.

Antlaşmalar

Kurtuluş Savaşı boyunca ve sonrasında imzalanan antlaşmalar, Türkiye'nin bağımsızlık mücadelesinin uluslararası alanda tanınmasını sağladı.

• Moskova Antlaşması (1921): Sovyet Rusya ile imzalandı. Türkiye'nin doğu sınırları güvence altına alındı.
• Ankara Antlaşması (1921): Fransa ile imzalandı. Güney Cephesi'nde çatışmalar sona erdi ve Fransa işgal ettiği topraklardan çekildi.
• Kars Antlaşması (1921): Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile imzalandı. Doğu sınırları kesinleşti.
• Lozan Antlaşması (1923): Kurtuluş Savaşı'nın ardından imzalanan bu antlaşma, Türkiye'nin bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü uluslararası alanda tanıyan en önemli belgedir.

ÖSYM'nin Sık Sorduğu Noktalar

ÖSYM genellikle bu cephelerdeki savaşların kronolojik sırasını, antlaşmaların içeriğini ve sonuçlarını sorar. Özellikle Gümrü Antlaşması'nın TBMM'nin ilk uluslararası antlaşması olduğunu karıştırma. Ayrıca, Batı Cephesi'ndeki savaşların hangi sırayla gerçekleştiğini bilmek önemlidir.

🧠 Hafızada Kalıcı Notlar

• Doğu Cephesi: Ermenistan'a karşı → Gümrü (3 Aralık 1920) = TBMM'nin İLK askeri zaferi ve İLK antlaşması. "İlklerin antlaşması Gümrü."
• Güney Cephesi: düzenli ordu YOK, Kuvayımilliye var — unvanlar buradan: GAZİantep, KAHRAMANmaraş, ŞANLIurfa. "Unvanlar Güney'den geldi."
• Batı Cephesi zinciri: "İnönü konuşturur, Sakarya unvan verir, Taarruz bitirir" — I. İnönü→Londra+Moskova; Sakarya→Gazilik+Mareşallik ve Ankara Antlaşması (Fransa); Büyük Taarruz→Mudanya Ateşkesi.
• Moskova Antlaşması (Mart 1921) tuzağı: Batum Gürcistan'a bırakıldı = Misakımillî'den ilk taviz.
• Kapanış: Lozan (24 Temmuz 1923) — yeni devletin uluslararası tapusu.