Canlıların Ortak Özellikleri

Biyoloji

Biyoloji, canlıların yapısını, yaşayışını, çevreyle ilişkilerini ve kalıtımını inceleyen bilim dalıdır. Tıp, tarım, gıda, çevre ve genetik mühendisliği gibi alanlar biyolojik bilgilerden yararlanır.

Canlıların Ortak Özellikleri

• Hücresel yapı: Bütün canlılar bir veya daha fazla hücreden oluşur. Hücre, canlının yapısal ve işlevsel en küçük birimidir. Virüsler hücresel yapıda değildir.
• Beslenme: Canlılar enerji ve yapı maddesi için beslenir. Kendi besinini üretenler ototrof (bitkiler, algler, bazı bakteriler), hazır besin alanlar heterotroftur (hayvanlar, mantarlar).
• Solunum: Besinlerdeki kimyasal enerjinin hücrede ATP enerjisine dönüştürülmesidir. Oksijenli (aerobik) ve oksijensiz (anaerobik, fermantasyon) olabilir.
• Metabolizma: Canlıdaki yapım (anabolizma: fotosentez, protein sentezi) ve yıkım (katabolizma: solunum, sindirim) tepkimelerinin tümüdür. Yapım yıkımdan fazlaysa büyüme olur.
• Boşaltım: Metabolizma sonucu oluşan zararlı atıkların vücuttan uzaklaştırılması.
• Uyarılara tepki: Canlılar iç ve dış ortamdaki değişimlere tepki verir (bitkinin ışığa yönelmesi).
• Hareket: Aktif yer değiştirme veya bitkilerde olduğu gibi yönelim ve kıvrılma hareketleri.
• Büyüme ve gelişme: Hücre sayısının ve hacminin artması (büyüme), yapı ve işlevlerin farklılaşması (gelişme).
• Üreme: Canlıların neslini devam ettirmesi; eşeyli ve eşeysiz olabilir.
• Homeostazi: İç ortamın (vücut sıcaklığı, kan şekeri, su-tuz dengesi) dış koşullar değişse de belirli sınırlarda sabit tutulmasıdır.
• Adaptasyon: Canlının yaşadığı ortamda hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikler (kutup ayısının beyaz kürkü, kaktüsün diken şeklindeki yaprakları).
• Organizasyon: Atom → molekül → organel → hücre → doku → organ → sistem → organizma şeklinde düzenli yapı.

Virüsler

Virüsler; nükleik asit (DNA veya RNA) ve protein kılıftan oluşur. Hücre yapısında değildir, metabolizmaları yoktur, kendi başlarına çoğalamazlar; yalnızca canlı bir hücre içinde çoğalabilirler. Bu nedenle canlı ile cansız arasında kabul edilir. Kalıtım materyali içermeleri ve mutasyon geçirebilmeleri canlılık özelliğidir.

Bilimsel Yöntem

Biyolojide de gözlem, problem belirleme, hipotez kurma, deney (kontrol ve deney grubu), veri analizi ve sonuç adımları izlenir. Deneyde test edilen tek etken bağımsız değişkendir; diğer koşullar kontrol grubuyla eşit tutulur.

Sınav uyarısı: Virüsler hücresel yapıda değildir ve yalnız canlı hücrede çoğalır. Anabolizma yapım, katabolizma yıkım olaylarıdır. Homeostazi iç ortamın dengede tutulmasıdır.