Oruç, Zekât ve Hac Hükümleri

Oruç Hükümleri

• Niyet vakti: Hanefîlere göre Ramazan, belirli adak ve nafile oruçlarda niyet, güneşin tepe noktasına gelmesinden önceki vakte kadar yapılabilir; kaza, kefaret ve belirsiz adak oruçlarında geceden niyet şarttır. Şâfiîlere göre farz oruçlarda geceden niyet gerekir ve her gün için ayrı niyet edilir.
• Kefaret: Hanefî ve Mâlikîlere göre Ramazan orucunu kasten yiyip içerek veya cinsel ilişkiyle bozmak kefaret gerektirir. Şâfiî ve Hanbelîlere göre kefaret yalnızca cinsel ilişkiyle bozmada gerekir.
• Yevm-i şek: Şâban'ın otuzuncu günü olup Ramazan'ın başlayıp başlamadığında şüphe edilen gün; Ramazan niyetiyle oruç tutmak mekruhtur.
• Ramazan'ın başlangıcı: Hilalin görülmesi (rü'yet-i hilâl) ile belirlenir.
• Kaza ve fidye: Mazeretle tutulmayan oruç kaza edilir; kazaya gücü yetmeyecek olan fidye verir.

Zekât Hükümleri

• Çocuk ve akıl hastasının malı: Hanefîlere göre zekâta tabi değildir (zekât ibadettir, mükellef olmak gerekir); Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre zekât mala bağlı bir hak olduğundan velisi tarafından verilir.
• Ziynet eşyası: Hanefîlere göre altın ve gümüş ziynet zekâta tabidir; diğer üç mezhebe göre kadının mutat ölçüdeki ziyneti zekâta tabi değildir.
• Hayvanların zekâtı: Yılın çoğunu merada otlayarak geçiren (sâime) hayvanlardan verilir.
• Temlîk: Hanefîlere göre zekâtın geçerli olması için malın fakire mülk olarak verilmesi gerekir.
• Niyet: Zekât verilirken veya mal ayrılırken niyet şarttır.
• Fitre: Hanefîlerde vacip, diğer mezheplerde farzdır.

Hac Hükümleri

• Haccın farzları: Hanefîlerde üç (ihram, Arafat vakfesi, ziyaret tavafı). Şâfiîlerde rükünler: ihram, Arafat vakfesi, ziyaret tavafı, sa'y, tıraş ve bunların çoğunda tertip.
• Fevrîlik – terâhî: Ebû Hanîfe ve Ebû Yûsuf'a göre şartları oluşan kişinin haccı ilk fırsatta yapması gerekir (fevrî); İmam Şâfiî ve İmam Muhammed'e göre geciktirilebilir (terâhî).
• Umre: Hanefî ve Mâlikîlerde sünnet-i müekkede; Şâfiî ve Hanbelîlerde ömürde bir kez farzdır.
• Bedel haccı: Mali gücü olup sağlığı sürekli elvermeyen kişinin yerine başkasını (vekil/nâib) göndermesi.
• İhsâr: İhrama girdikten sonra bir engel sebebiyle haccı tamamlayamamak; kurban keserek ihramdan çıkılır.
• Fevât: Arafat vakfesine yetişememek; hac o yıl kaçırılmış olur.
• Cezalar: Vaciplerin terki ve ihram yasaklarının ihlalinde duruma göre bedene (deve veya sığır), dem (koyun veya keçi) veya sadaka gerekir. Arafat vakfesinden önce cinsel ilişki haccı bozar.

Sınav uyarısı: Şâfiîlerde oruç kefareti yalnız cinsel ilişkiyle bozmada gerekir. Çocuğun malından zekât Hanefîlerde verilmez, Şâfiîlerde verilir. Sa'y Hanefîlerde vacip, Şâfiîlerde rükündür.