Psikodinamik Kuramlar

Psikanalitik Kuram (Sigmund Freud)

• İnsan doğası: Deterministik; davranış büyük ölçüde bilinçdışı güdüler, cinsel ve saldırgan dürtüler ile erken çocukluk yaşantılarıyla belirlenir.
• Bilinç düzeyleri (topografik model): Bilinç, bilinç öncesi, bilinçdışı.
• Kişiliğin yapısı: İd (doğuştan, haz ilkesine göre çalışır, dürtülerin kaynağı), ego (gerçeklik ilkesine göre çalışır, id ile süperego arasında denge kurar), süperego (vicdan ve ego ideali; ahlaki değerler).
• Kaygı türleri: Gerçekçi, nevrotik, ahlaki kaygı.
• Savunma mekanizmaları: Bastırma (kaygı verici düşüncelerin bilinçdışına itilmesi), inkâr (yadsıma), yansıtma (kendi kabul edilemez dürtülerini başkasına atfetme), yer değiştirme (öfkeyi daha güvenli bir hedefe yöneltme), yüceltme (dürtülerin toplumsal olarak kabul gören etkinliklere yönlendirilmesi), karşıt tepki geliştirme (duygunun tam tersini abartılı gösterme), mantığa bürüme/akla uydurma (rasyonalizasyon), gerileme (önceki gelişim dönemine dönme), özdeşim, entelektüelleştirme, bölme, telafi (kompanzasyon).
• Psikoseksüel evreler: Oral, anal, fallik (Oedipus ve Elektra karmaşası), gizil (latent), genital; saplanma.
• Terapi süreci ve teknikleri: Amaç bilinçdışını bilince çıkarmak ve egoyu güçlendirmek. Teknikler: Serbest çağrışım, rüya analizi (açık ve gizil içerik), direncin analizi ve yorumu, aktarım (transferans) analizi (danışanın geçmişteki önemli kişilere yönelik duygularını terapiste yöneltmesi), karşı aktarım (terapistin danışana yönelik bilinçdışı duygusal tepkileri), yorumlama. Terapist nötr ve "boş ekran" gibidir; uzun süreli terapi.

Bireysel Psikoloji (Alfred Adler)

• İnsan doğası: Sosyal varlık; davranış amaçlı ve geleceğe yöneliktir (teleolojik); bütüncül yaklaşım.
• Temel kavramlar: Aşağılık duygusu ve üstünlük çabası (aşağılık duygusunu telafi çabası; aşağılık ve üstünlük kompleksi), yaşam stili (bireyin hayata özgü yaklaşımı; ilk yıllarda oluşur), sosyal ilgi (toplumsal ilgi; psikolojik sağlığın ölçütü), kurgusal (yaşam) amaçlar, doğum sırası (ilk çocuk, ortanca, son çocuk, tek çocuk özellikleri), aile atmosferi ve takımyıldızı, yaşam görevleri (iş, arkadaşlık, sevgi; sonradan maneviyat ve kendiyle ilişki).
• Terapi süreci: İlişki kurma, yaşam stilinin değerlendirilmesi (erken anılar, aile takımyıldızı), içgörü kazandırma (yorumlama), yeniden yönlendirme. Teknikler: Mış gibi davranma, çorbaya tükürme (davranışın gizli amacını ortaya koyarak çekiciliğini azaltma), kendini yakalama, düğmeye basma (olumlu ve olumsuz düşünceler arasında geçiş yapma), paradoksal niyet, cesaretlendirme, ödev verme.
• Okul uygulamalarına uygun bir kuramdır; Dreikurs çocukların yanlış amaçlarını (ilgi çekme, güç gösterme, intikam alma, yetersizlik gösterme) tanımlamıştır.

Analitik Psikoloji (Carl Jung)

Kişisel bilinçdışı ve kolektif bilinçdışı (insanlığın ortak mirası; arketipler: persona, gölge, anima-animus, benlik); içedönüklük-dışadönüklük; dört işlev (düşünme, duygu, duyum, sezgi; Myers-Briggs tip göstergesinin temeli); bireyleşme süreci.

Neo-Freudyen ve Diğer Psikodinamik Yaklaşımlar

• Karen Horney: Temel kaygı; ihtiyaçlara yönelik üç eğilim (insanlara doğru, insanlara karşı, insanlardan uzak); "-meli, -malı"ların zorbalığı; ideal benlik ve gerçek benlik.
• Erik Erikson: Ego psikolojisi; psikososyal gelişim evreleri.
• Nesne ilişkileri kuramı (Melanie Klein, Winnicott: "yeterince iyi anne", geçiş nesnesi; Mahler: ayrılma-bireyleşme), kendilik psikolojisi (Kohut), Sullivan (kişilerarası kuram).
• Kısa süreli psikodinamik terapiler.