Hukukun Uygulanması ve İyiniyet

Hukukun Uygulanması (TMK md. 1)

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesine göre kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır. Hâkim önce kanunu lafzı ve amacıyla yorumlar.

• Kanun boşluğu: Kanunda uygulanabilir bir hüküm yoksa hâkim örf ve âdet hukukuna göre, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı koyacağı kurala göre karar verir.
• Hâkim karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır (yardımcı kaynaklar; bağlayıcı değildir). Ancak Yargıtay içtihadı birleştirme kararları bağlayıcıdır.
• Gerçek (açık) boşluk, örtülü boşluk (kanun koyucunun istisna koymayı unuttuğu durum) ve bilinçli boşluk ayrımı yapılır.

Hâkimin Takdir Yetkisi (md. 4)

Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.

Dürüst Davranma (md. 2)

Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz (hakkın kötüye kullanılması yasağı). Bu kural objektif iyiniyettir; hâkim tarafından re'sen gözetilir. Örnek: çelişkili davranış yasağı, hakkın amacı dışında kullanılması, menfaatler arasında açık oransızlık.

İyiniyet (md. 3)

Kanunun iyiniyete hukuki bir sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır. Bu sübjektif iyiniyettir: bir hakkın kazanılmasına engel olan eksikliği bilmemek veya bilebilecek durumda olmamak. Ancak durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz.

• İyiniyet karine olduğundan, kötüniyeti iddia eden bunu ispatlamalıdır.
• Örnek: tapu siciline güvenerek iyiniyetle mülkiyet kazanan kişi kazanımında korunur (TMK md. 1023).

Genel Hükümlerin Uygulanması (md. 5)

Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri, uygun düştüğü ölçüde bütün özel hukuk ilişkilerine de uygulanır. Bu, iki kanun arasındaki köprüdür.

Medeni Hukukun Kaynakları

Asıl (bağlayıcı) kaynaklar: yazılı hukuk (Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik), örf ve âdet hukuku, hâkimin hukuk yaratması. Yardımcı kaynaklar: bilimsel görüşler ve yargı kararları.