Ahiret ve Kader İnancı

Ahiret Hayatının Aşamaları

• Ecel ve ölüm: Her canlının Allah tarafından belirlenmiş ömrü vardır; ecel ne öne alınır ne geciktirilir.
• Kabir (berzah): Ölümle başlayıp yeniden dirilişe kadar süren ara dönem. Münker ve Nekir meleklerinin sorgusu burada gerçekleşir.
• Kıyamet: İsrâfîl'in Sûr'a ilk üflemesiyle evrenin düzeninin bozulması.
• Ba's: Sûr'a ikinci üflemeyle yeniden dirilme.
• Haşr ve mahşer: Dirilen insanların hesap için toplanması ve toplanma yeri.
• Amel defteri: Kirâmen Kâtibîn meleklerinin yazdığı defterin kişiye verilmesi; cennetliklere sağdan (ashâbü'l-yemîn), cehennemliklere soldan (ashâbü'ş-şimâl) verilir.
• Hesap ve suâl: Dünyada yapılanlardan sorguya çekilme.
• Mîzân: Amellerin tartıldığı ilahi adalet ölçüsü.
• Sırât: Cehennem üzerine kurulmuş, herkesin geçeceği yol.
• Şefaat: Peygamberlerin ve Allah'ın izin verdiklerinin, müminlerin bağışlanması için dilekte bulunması; en büyük şefaat (şefâat-i uzmâ) Hz. Muhammed'e aittir.
• Havz: Kıyamet günü Hz. Peygamber'e verilecek havuz (Kevser).
• A'râf: Cennet ile cehennem arasındaki yüksek yer.
• Cennet ve cehennem: Ebedî mükâfat ve ceza yurdu. Günahkâr müminler cezalarını çektikten sonra cennete girer; cehennemde ebedî kalmaz.

Kıyamet Alametleri

Küçük alametler: İlmin azalıp cehaletin artması, emanetin ehline verilmemesi, haksızlığın yayılması gibi. Büyük alametler: Deccâl'in çıkması, Hz. Îsâ'nın nüzulü, Ye'cûc ve Me'cûc, Dâbbetü'l-arz, duman (duhân), güneşin batıdan doğması gibi.

Kader ve Kaza

• Kader: Allah'ın, olacak her şeyi ezelde bilip takdir etmesidir; ilim ve irade sıfatlarıyla ilgilidir.
• Kaza: Takdir edilen şeylerin zamanı gelince yaratılmasıdır; tekvîn sıfatıyla ilgilidir. (Bu tanım Mâtürîdîlere göredir; Eş'arîlerde tanımlar tersinedir.)

İrade ve Sorumluluk

• Küllî irade: Allah'ın mutlak ve sınırsız iradesi.
• Cüz'î irade: İnsana verilen sınırlı seçme gücü. İnsan fiilini seçer (kesb), Allah yaratır (halk); sorumluluk bu seçimden doğar.
• Tevekkül: Gerekli tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmaktır; tedbirsizlik değildir.
• Hayır ve şer: İkisini de yaratan Allah'tır; Allah hayra razıdır, şerre razı değildir.
• Rızık: Rızkı veren Allah'tır (Rezzâk); kul çalışmakla yükümlüdür.

Sınav uyarısı: Mâtürîdîlere göre kader ezeldeki takdir, kaza ise zamanı gelince yaratmadır. Tevekkül tedbirden sonra gelir. Ba's diriliş, haşr toplanmadır.