Türkiye ve Dünyada Okul Öncesi Eğitim

Dünyada Okul Öncesi Eğitimin Gelişimi

• Robert Owen (İskoçya, 1816): Fabrika işçilerinin çocukları için ilk okul öncesi kurum (New Lanark).
• Friedrich Froebel (Almanya, 1837): "Kindergarten" (çocuk bahçesi) adıyla ilk anaokulu; oyunun ve doğanın eğitimdeki yeri; armağanlar (geometrik bloklar) ve meşguliyetler; "anaokullarının babası".
• Margaret ve Rachel McMillan (İngiltere): Açık hava kreşi (nursery school); sağlık ve beslenmeye önem.
• Maria Montessori (İtalya, 1907; Casa dei Bambini - Çocuk Evi): Hazırlanmış çevre, kendi kendini düzelten (otodidaktik) materyaller, duyu eğitimi, karma yaş grupları, çocuğun özgürlüğü ve bağımsızlığı, hassas dönemler, emici zihin; öğretmen gözlemci ve rehberdir.
• ABD'de Head Start (1965): Dezavantajlı çocuklara yönelik telafi edici okul öncesi program.

Okul Öncesi Eğitim Yaklaşımları (Dünya)

• Montessori yaklaşımı: Bireysel çalışma, materyallerle duyusal ve pratik yaşam etkinlikleri, çocuğun kendi hızında ilerlemesi.
• Reggio Emilia (İtalya, Loris Malaguzzi): Çocuğun "yüz dili" vardır; projeler, belgeleme (dokümantasyon), atölye (atelier) ve atölye öğretmeni (atelierista), çevre üçüncü öğretmendir, aile ve topluluk katılımı.
• High/Scope (ABD, David Weikart): Piaget temelli; planla-uygula-hatırla (gözden geçir) süreci; aktif öğrenme, anahtar deneyimler, ilgi alanları.
• Waldorf (Steiner) eğitimi: Ritim, doğal materyaller, sanat, hikâye, hayal gücü; erken akademik eğitimden ve teknolojiden kaçınma.
• Bank Street (gelişimsel-etkileşimci yaklaşım), Proje yaklaşımı (Katz ve Chard; çocukların ilgisine göre derinlemesine araştırma), Orman (doğa) okulları (Danimarka, İskandinavya; açık havada öğrenme), Erken çocukluk eğitiminde gelişimsel olarak uygun uygulamalar (DAP; NAEYC).
• Bilişsel gelişim programları ve davranışçı programlar (Bereiter-Engelmann: doğrudan öğretim).

Türkiye'de Okul Öncesi Eğitimin Gelişimi

• Osmanlı dönemi: Sıbyan mektepleri (4-6 yaş çocuklara temel dinî bilgiler ve okuma-yazma; bugünkü anlamda okul öncesi değil); II. Meşrutiyet sonrası ilk ana mektepleri (1913 Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati ile ana mektepleri resmî olarak tanımlandı; 1914-1915 Ana Mektepleri Nizamnamesi).
• Cumhuriyet dönemi: İlk yıllarda ekonomik nedenlerle sınırlı; 1961 tarihli 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile okul öncesi eğitim ilköğretim kapsamına alındı (isteğe bağlı); 1973 Millî Eğitim Temel Kanunu ile Türk millî eğitim sisteminin bir kademesi olarak tanımlandı; 1992'de Okul Öncesi Eğitim Genel Müdürlüğü kuruldu (daha sonra Temel Eğitim Genel Müdürlüğü bünyesine alındı).
• Programlar: 1989, 1994, 2002 (36-72 ay), 2006, 2013 okul öncesi eğitim programları; 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli okul öncesi programı. 2013 programı gelişimsel, çocuk merkezli, oyun temelli, sarmal, esnek ve eklektik bir yapıdadır.
• Okullaşma oranlarının artırılması: 2000'li yıllardan itibaren yaygınlaştırma çalışmaları (dezavantajlı bölgelerde yaz okulları, mobil sınıflar); 5 yaş okullaşma oranında belirgin artış.
• Aile katılımlı programlar: AÇEV (Anne Çocuk Eğitim Vakfı) Anne Çocuk Eğitim Programı (AÇEP), Baba Destek Programı; MEB Aile Eğitim Programı.

Uluslararası Belgeler

BM Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989; Türkiye 1995'te yürürlüğe koydu): Ayrımcılık yapmama, çocuğun yüksek yararı, yaşama ve gelişme hakkı, katılım hakkı; çocuğun oyun ve dinlenme hakkı (31. madde). UNESCO ve UNICEF'in erken çocukluk eğitimi ve bakımı (ECEC) çalışmaları; BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (Amaç 4.2: tüm çocukların nitelikli erken çocukluk gelişimine ve okul öncesi eğitime erişimi).