Büyüme Modelleri

Büyüme Kavramı

İktisadi büyüme, bir ekonominin reel üretim kapasitesinin ve reel GSYH'sinin artmasıdır; genellikle kişi başına reel GSYH'deki artış oranıyla ölçülür. Büyümenin kaynakları: fiziki sermaye birikimi, emek (nüfus ve işgücü), beşeri sermaye (eğitim, sağlık), teknolojik ilerleme ve kurumlar. 70 kuralı: Bir değişkenin ikiye katlanma süresi yaklaşık 70 / büyüme oranıdır.

Harrod-Domar Modeli

• Keynesyen bir büyüme modelidir. Büyüme oranı, tasarruf oranının (s) sermaye-hasıla katsayısına (v) bölümüne eşittir: g = s / v.
• Tasarruf oranının artırılması büyümeyi hızlandırır; gelişmekte olan ülkelerde yatırım ve dış kaynak ihtiyacını vurgular.
• Model, garanti edilen büyüme oranı ile doğal büyüme oranının eşitliğinin ancak tesadüfen sağlanabileceğini ve dengenin istikrarsız olduğunu ileri sürer (bıçak sırtı dengesi).

Solow (Neoklasik) Büyüme Modeli

• Robert Solow (1956), emek ve sermaye arasında ikame mümkün olan ve sermayenin azalan marjinal getiriye sahip olduğu bir üretim fonksiyonu kullanır.
• Kararlı durum (durağan denge): Kişi başına sermayenin sabit kaldığı, yatırımın sermaye aşınmasını ve nüfus artışını tam karşıladığı durumdur.
• Tasarruf oranının artması kişi başına gelir düzeyini yükseltir, ancak uzun dönem büyüme oranını kalıcı olarak etkilemez.
• Uzun dönem kişi başına büyümenin tek kaynağı modelde dışsal kabul edilen teknolojik ilerlemedir.
• Solow artığı: Büyümenin sermaye ve emek artışıyla açıklanamayan kısmı; toplam faktör verimliliği (TFV) olarak ölçülür.
• Yakınsama hipotezi: Diğer koşullar benzerse yoksul ülkeler zengin ülkelerden daha hızlı büyüyerek onlara yaklaşır (koşullu yakınsama).
• Altın kural: Kişi başına tüketimi maksimize eden kararlı durum sermaye düzeyi.

İçsel Büyüme Modelleri

1980'lerden itibaren geliştirilen bu modeller, teknolojik ilerlemeyi modelin içinde açıklar ve politikaların uzun dönem büyüme oranını etkileyebileceğini gösterir.

• Paul Romer: Bilgi ve fikirler rakip olmayan mallardır; AR-GE ve yenilik faaliyetleri, ölçeğe göre artan getiriler ve bilgi taşmaları yoluyla sürekli büyüme sağlar.
• Robert Lucas: Beşeri sermaye birikiminin (eğitim, öğrenme) büyümenin motoru olduğunu vurgular.
• AK modeli: Sermayenin (geniş anlamda, beşeri sermaye dahil) azalan getiriye tabi olmadığı varsayımıyla, tasarruf oranının büyüme oranını kalıcı olarak etkilediğini gösterir.
• Yaparak öğrenme (Arrow) ve yaratıcı yıkım (Schumpeter, Aghion-Howitt).

Kurumlar ve Büyüme

Yeni kurumsal iktisat (North; Acemoğlu ve Robinson) mülkiyet haklarının güvencesi, hukukun üstünlüğü ve kapsayıcı kurumların uzun dönem büyümenin temel belirleyicisi olduğunu vurgular; sömürücü kurumlar ise büyümeyi engeller.