Kur'an'ın Yazımı ve Çoğaltılması

Hz. Peygamber Dönemi: Yazım ve Ezber

Kur'an ayetleri indikçe Hz. Peygamber tarafından vahiy kâtiplerine yazdırılmış, aynı zamanda sahabe tarafından ezberlenmiştir. Tanınmış vahiy kâtipleri arasında Zeyd b. Sâbit, Hz. Ali, Hz. Osman, Übey b. Kâ'b ve Muâviye yer alır. Ayetler deri, kürek kemiği, hurma dalı, ince taş gibi malzemelere yazılırdı. Hz. Peygamber hangi ayetin hangi sureye ve nereye konulacağını bizzat bildirirdi; bu nedenle ayetlerin sıralaması tevkîfîdir (vahye dayanır).

Her Ramazan ayında Hz. Peygamber ile Cebrail o güne kadar inen ayetleri karşılıklı okurdu; buna arza (mukabele) denir. Vefatından önceki son Ramazan'da bu okuma iki kez yapılmıştır: arza-i ahîre. Vahiy devam ettiği için Kur'an bu dönemde iki kapak arasında tek kitap hâline getirilmemiştir.

Hz. Ebû Bekir Dönemi: Cem (Toplama)

• Yemâme Savaşı'nda çok sayıda hafızın şehit olması üzerine Hz. Ömer, Kur'an'ın bir araya getirilmesini teklif etmiştir.
• Görev Zeyd b. Sâbit başkanlığındaki heyete verilmiştir. Her ayet için, Hz. Peygamber'in huzurunda yazıldığına dair iki şahit şartı aranmıştır.
• Toplanan sayfalara Mushaf adı verilmiştir. Bu nüsha Hz. Ebû Bekir'de, ardından Hz. Ömer'de, onun vefatından sonra kızı Hz. Hafsa'da korunmuştur.

Hz. Osman Dönemi: İstinsah (Çoğaltma)

• Ermenistan-Azerbaycan seferlerinde askerler arasında okuyuş farklılıklarından doğan tartışmaları Huzeyfe b. Yemân halifeye bildirmiştir.
• Hz. Osman, Hz. Hafsa'daki nüshayı esas alarak Zeyd b. Sâbit, Abdullah b. Zübeyr, Saîd b. Âs ve Abdurrahman b. Hâris'ten oluşan heyete Kur'an'ı çoğalttırmıştır. İhtilaf hâlinde Kureyş lehçesi esas alınmıştır.
• Çoğaltılan nüshalar Mekke, Kûfe, Basra, Şam gibi merkezlere gönderilmiş; bir nüsha Medine'de bırakılmıştır. Halifenin yanındaki nüshaya İmam Mushaf denir.

Harekeleme ve Noktalama

• Harekeleme: İlk olarak Ebü'l-Esved ed-Düelî tarafından nokta biçimindeki işaretlerle yapılmıştır.
• Noktalama: Benzer harfleri ayırmak için Haccâc döneminde Nasr b. Âsım ve Yahya b. Ya'mer tarafından yapılmıştır.
• Bugünkü hareke sistemini Halil b. Ahmed geliştirmiştir.

Sınav uyarısı: Hz. Ebû Bekir döneminde Kur'an toplanmış (cem), Hz. Osman döneminde çoğaltılmıştır (istinsah). İki dönemde de heyetin başında Zeyd b. Sâbit vardır.