Kaynaklar (Yabancı Kaynaklar ve Özkaynak)

Kaynakların Sınıflandırılması

Bilançonun pasif tarafında yer alan kaynaklar, işletmenin varlıklarının hangi kaynaklardan finanse edildiğini gösterir. Yabancı kaynaklar (borçlar) üçüncü kişilere olan yükümlülükleri, özkaynaklar ise işletme sahiplerinin işletmedeki haklarını ifade eder. Kaynaklar vadesine göre, en kısa vadeliden başlayarak sıralanır.

Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (3. Sınıf)

Bir yıl veya normal faaliyet dönemi içinde ödenmesi gereken borçlardır.

• Mali borçlar (30): 300 Banka Kredileri, uzun vadeli kredilerin anapara taksitleri ve faizleri (303), çıkarılmış bonolar ve senetler.
• Ticari borçlar (32): 320 Satıcılar, 321 Borç Senetleri, 322 Borç Senetleri Reeskontu (−).
• Diğer borçlar (33): Ortaklara borçlar (331), personele borçlar (335).
• Alınan avanslar (34): Alınan sipariş avansları (340).
• Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler (36): Ödenecek vergi ve fonlar (360; işçilerden kesilen gelir vergisi, damga vergisi), ödenecek sosyal güvenlik kesintileri (361).
• Borç ve gider karşılıkları (37): Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları (370), dönem kârının peşin ödenen vergi ve diğer yükümlülükleri (371, −), kıdem tazminatı karşılığının kısa vadeli kısmı.
• Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları (38): Peşin tahsil edilen ancak gelecek aylara ait gelirler (380) ve döneme ait olup henüz ödenmemiş giderler (381).
• Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar (39): 391 Hesaplanan KDV, sayım ve tesellüm fazlaları.

Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar (4. Sınıf)

Vadesi bir yıldan uzun olan borçlardır: 400 Banka Kredileri, 405 Çıkarılmış Tahviller, uzun vadeli ticari borçlar (420 Satıcılar), alınan avanslar, 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı, gelecek yıllara ait gelirler (480). Uzun vadeli borçların vadesine bir yıldan az kalan kısımları kısa vadeli yabancı kaynaklara aktarılır (303).

Özkaynaklar (5. Sınıf)

• Ödenmiş sermaye (50): 500 Sermaye (esas sözleşmede yazılı taahhüt edilen sermaye), 501 Ödenmemiş Sermaye (−) (ortakların henüz ödemediği taahhüt), 502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları.
• Sermaye yedekleri (52): 520 Hisse Senedi İhraç Primleri (hisse senetlerinin itibari değerinin üzerinde satılmasından doğan fark, emisyon primi), 522 maddi duran varlık yeniden değerleme artışları.
• Kâr yedekleri (54): 540 Yasal Yedekler (TTK md. 519 uyarınca ayrılan genel kanuni yedek akçe), 541 Statü Yedekleri (esas sözleşmeye göre), 542 Olağanüstü Yedekler, özel fonlar.
• Geçmiş yıllar kârları (570) ve geçmiş yıllar zararları (580, −).
• Dönem net kârı (590) veya dönem net zararı (591, −).

Özkaynak ve Borç Arasındaki Fark

Yabancı kaynaklar belirli bir vadede ödenmesi zorunlu olan ve genellikle faiz maliyeti bulunan borçlardır; özkaynakların ise geri ödeme vadesi yoktur, ortaklar işletmenin kâr ve zararına katlanır. İşletme tasfiye edildiğinde önce yabancı kaynaklar ödenir, kalan tutar ortaklara dağıtılır. Net varlık (özkaynak) = Toplam varlıklar − Toplam yabancı kaynaklar.

Karşılıklar ve Koşullu Yükümlülükler

Karşılık, gerçekleşmesi muhtemel ve tutarı güvenilir şekilde tahmin edilebilen yükümlülükler için ayrılır (kıdem tazminatı, garanti giderleri, dava karşılıkları). Gerçekleşmesi belirsiz olan koşullu yükümlülükler ise bilançoya alınmaz, dipnotlarda açıklanır veya nazım hesaplarda izlenir.