Hadis Terimleri

Hadis ve Sünnet

Hadis, sözlükte söz, haber demektir. Terim olarak Hz. Peygamber'in söz, fiil ve takrirlerinin (onaylarının) söz veya yazıyla ifade edilmiş şeklidir. Sünnet ise sözlükte yol, gidişat demektir; Hz. Peygamber'in söz, fiil ve takrirlerinin bütünüdür.

• Kavlî sünnet: Hz. Peygamber'in sözleri.
• Fiilî sünnet: Davranış ve uygulamaları.
• Takrîrî sünnet: Gördüğü veya duyduğu bir davranışı reddetmeyip onaylaması.

Haber hadisle eş anlamlı kullanılır; eser ise daha çok sahabe ve tâbiîn sözleri için kullanılır.

Hadisin İki Unsuru

• Sened (isnad): Hadisi Hz. Peygamber'den itibaren birbirine aktaran râvîler zinciri.
• Metin: Senedin sonunda yer alan hadisin asıl sözü.

Kişilerle İlgili Terimler

• Râvî: Hadisi rivayet eden kişi.
• Sahâbî: Hz. Peygamber'i Müslüman olarak gören ve Müslüman olarak ölen kişi.
• Tâbiî: Sahabeyle görüşmüş Müslüman. Tebeu't-tâbiîn: Tâbiînle görüşmüş nesil.
• Muhadram: Hz. Peygamber döneminde yaşayıp Müslüman olduğu hâlde onu görememiş kişi.
• Muhaddis: Hadis ilmiyle uğraşan âlim. Hâfız, hüccet, hâkim: Ezberlediği hadis sayısına göre verilen unvanlar.
• Şeyh: Kendisinden hadis alınan hoca. Tâlib: Hadis öğrencisi.

Söylendiği Kişiye Göre Hadis

• Merfû: Hz. Peygamber'e nispet edilen hadis.
• Mevkûf: Sahâbîye ait söz ve fiil.
• Maktû: Tâbiîye ait söz ve fiil.
• Kudsî hadis: Anlamı Allah'a, lafzı Hz. Peygamber'e ait olan hadis.

Râvî Sayısına Göre Hadis

• Mütevâtir: Her nesilde yalan üzere birleşmeleri aklen mümkün olmayan kalabalık bir topluluğun rivayet ettiği hadis. Kesin bilgi ifade eder. Lafzî ve manevî olarak ikiye ayrılır.
• Âhâd: Mütevâtir derecesine ulaşmayan hadis. Üçe ayrılır: meşhur (her tabakada en az üç râvî), azîz (en az iki râvî), garîb/ferd (bir tabakada tek râvî).

Hadis Alma (Tahammül) Yolları

Sekiz yol vardır: semâ (hocadan dinleme; en üstün yol), kıraat/arz (hocaya okuma), icâzet (rivayet izni), münâvele (hocanın kitabını öğrenciye vermesi), kitâbet/mükâtebe (yazıyla gönderme), i'lâm (bildirme), vasiyet ve vicâde (bir âlimin yazısını bulup rivayet etme).

Diğer Terimler

• Rıhle: Hadis öğrenmek için yapılan ilim yolculuğu.
• Muttasıl: Senedinde kopukluk bulunmayan hadis. Müsned: Senedi kesintisiz olarak Hz. Peygamber'e ulaşan hadis.
• Âlî ve nâzil isnad: Râvî sayısı az olan sened âlî, çok olan nâzildir.
• Muan'an: “An” (filandan) lafzıyla rivayet edilen hadis.

Sınav uyarısı: Merfû Hz. Peygamber'e, mevkûf sahâbîye, maktû tâbiîye aittir. En üstün hadis alma yolu semâdır. Azîz hadiste en az iki, meşhurda en az üç râvî bulunur.