İspat Yükü

İspat Yükü (TMK md. 6)

Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür. İspat yükü, bir olgunun ispatlanamamasının sonuçlarına kimin katlanacağını belirler: ispat edemeyen taraf davayı kaybeder.

• Hak doğuran olgular hakkı ileri süren tarafından ispatlanır (ör. alacaklı sözleşmenin kurulduğunu ispatlar).
• Hakkı sona erdiren veya engelleyen olgular (ödeme, ibra, zamanaşımı) bunları ileri süren tarafından ispatlanır.
• İspat yükü maddi hukuka ilişkindir; ispat araçları ve usulü ise usul hukukuna (HMK) aittir.

Karineler

Karine, bilinen bir olgudan bilinmeyen bir olgunun varlığına ilişkin çıkarımdır ve ispat yükünü yer değiştirir.

• Fiilî karine: Hayat tecrübesine dayanır, hâkim takdir eder.
• Kanuni karine: Kanunca öngörülür. Aksi ispat edilebilen (adi) karine ile aksi ispat edilemeyen (kesin) karine ayrılır.
• Örnekler: iyiniyet karinesi (md. 3), zilyedin malik olduğu karinesi (md. 985), tapu sicilinin doğruluğu karinesi, babalık karinesi (md. 285), birlikte ölüm karinesi (md. 29).

Resmî Sicil ve Senetler (md. 7)

Resmî sicil ve senetler, belgeledikleri olguların doğruluğuna kanıt oluşturur. Bunların doğru olmadığı ispat edilebilir; bu ispat bir şekle bağlı değildir. Örnek: nüfus kütüğü, tapu sicili, noter senetleri.

Medeni Hukukta Diğer Temel Kavramlar

• Hak: Hukuk düzeninin kişiye tanıdığı yetki. Mutlak haklar herkese karşı (mülkiyet, kişilik hakları), nispi haklar yalnız belirli kişilere karşı (alacak hakkı) ileri sürülür.
• Yenilik doğuran haklar: Tek taraflı irade beyanıyla hukuki ilişki kuran, değiştiren veya sona erdiren haklar (fesih, dönme, önalım, iptal). Kural olarak şarta bağlanamaz ve geri alınamaz.
• Def'i ve itiraz: İtiraz hâkimce re'sen gözetilir (ödeme, hakkın doğmaması); def'i ise ancak ileri sürülürse dikkate alınır (zamanaşımı, ödemezlik def'i).