Kusursuz Sorumluluk

Kusursuz Sorumluluk

Kusursuz sorumluluk, idarenin hiçbir kusuru bulunmasa bile faaliyetinden doğan zararı tazmin etmesidir. Hizmet kusurunu tamamlayan, istisnai bir sorumluluk esasıdır. Hâkim önce hizmet kusuru olup olmadığını araştırır; kusur yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerini uygular. Danıştay içtihatlarıyla gelişmiş, iki ana biçimi vardır: risk (tehlike) ilkesi ve kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi. Bunlara sosyal risk ilkesi de eklenmiştir.

1. Risk (Tehlike) İlkesi

İdare, tehlikeli araç, madde veya faaliyetlerle çevresinde özel bir risk yaratıyorsa, bu riskin gerçekleşmesinden doğan zararları kusuru olmasa da öder. Örnekler:

• Tehlikeli araç ve gereçlerin kullanılması (askerî atış alanlarında patlayan mühimmat, silah kullanımı).
• Tehlikeli yöntemler (açık cezaevi, akıl hastanesinden firar edenlerin verdiği zararlar).
• Mesleki risk: kamu görevlisinin görevini yaparken uğradığı kaza ve hastalıklar.

2. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi (Fedakârlığın Denkleştirilmesi)

Kamu yararı için yürütülen hukuka uygun bir faaliyet, toplumun geneline değil belirli kişilere özel ve olağandışı bir zarar veriyorsa, bu zarar toplumun tamamına paylaştırılarak tazmin edilir. Bu ilkede faaliyet hukuka uygundur; zararın özel ve olağanüstü olması gerekir. Örnekler: kamu yararı için yapılan yol çalışmasının bir işyerinin girişini uzun süre kapatması, mahkeme kararının kamu düzeni gerekçesiyle uygulanmaması.

3. Sosyal Risk İlkesi

Terör, toplumsal olaylar gibi idarenin önleyemediği ve kusurunun da bulunmadığı olaylarda, zararın toplumca paylaşılması gerektiği düşüncesiyle geliştirilmiştir. Danıştay bu ilkeyi özellikle terör kaynaklı zararlarda uygulamıştır. Bugün terörden doğan zararlar için 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun ile idari yoldan sulh (uzlaşma) usulü düzenlenmiştir.

Kusursuz Sorumluluğun Özellikleri

• Zarar görenin idarenin kusurunu ispatlamasına gerek yoktur; zarar ve illiyet bağının ispatı yeter.
• Mücbir sebep ve zarar görenin ağır kusuru illiyet bağını keser; beklenmeyen hal ise idareyi sorumluluktan kurtarmaz.
• İkincil (tamamlayıcı) niteliktedir; hizmet kusuru varsa öncelikle ona dayanılır.
• Tazminat, tam yargı davasıyla idari yargıda istenir.

Karşılaştırma

Hizmet kusurunda hukuka aykırı bir aksaklık vardır; kusursuz sorumlulukta ise faaliyet hukuka uygun olabilir ve sorumluluğun kaynağı risk ya da eşitlik düşüncesidir. Her iki hâlde de zarar, idari eylem ve illiyet bağı şarttır.