Gerçek Kişiler ve Ehliyet

Kişilik

Her insanın hak ehliyeti vardır; bütün insanlar hukuk düzeninin sınırları içinde haklara ve borçlara ehil olmada eşittir (TMK md. 8). Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer. Çocuk, ana rahmine düştüğü andan başlayarak sağ doğmak koşuluyla hak ehliyetine sahiptir (md. 28).

Ölüm, Gaiplik ve Ölüm Karinesi

• Birlikte ölüm karinesi (md. 29): Birden çok kişi öldüğünde hangisinin önce öldüğü ispatlanamazsa hepsi birlikte ölmüş sayılır.
• Ölüm karinesi (md. 31): Ölümüne kesin gözüyle bakılmasını gerektiren durumlarda ceset bulunamasa bile ölüm gerçekleşmiş sayılır; mülki amirin emriyle nüfus kütüğüne işlenir.
• Gaiplik (md. 32): Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süreden beri haber alınamayan kişinin gaipliğine, ölüm tehlikesinden itibaren en az bir yıl, son haberden itibaren en az beş yıl geçtikten sonra karar verilebilir.

Fiil Ehliyeti (md. 9-10)

Fiil ehliyetine sahip olan kimse kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir. Fiil ehliyetinin şartları: ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı olmamak.

• Erginlik (md. 11): 18 yaşın doldurulmasıyla başlar. Evlenme kişiyi ergin kılar; 15 yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınabilir (md. 12).
• Ayırt etme gücü (md. 13): Yaşının küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ve benzeri sebeplerle akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir.

Ehliyet Bakımından Kişiler

• Tam ehliyetliler: Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayanlar.
• Tam ehliyetsizler: Ayırt etme gücü bulunmayanlar; fiilleri kural olarak hukuki sonuç doğurmaz (md. 15). Hakkaniyet sorumluluğu istisnadır.
• Sınırlı ehliyetsizler: Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar. Yasal temsilcinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremezler; ancak karşılıksız kazanmaya ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmaya ehildirler (md. 16). Haksız fiillerinden sorumludurlar.
• Sınırlı ehliyetliler: Kendisine yasal danışman atanan kişiler; belirli işlemleri danışmanın onayıyla yapabilir (md. 429).

Hısımlık ve Yerleşim Yeri

Kan hısımlığı ortak kökten gelme, kayın hısımlığı evlilik yoluyla kurulur ve evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz. Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir; kimse aynı anda birden çok yerleşim yerine sahip olamaz (ticari ve sınai kuruluşlar hariç).