Nişanlanma ve Evlenme

Nişanlanma (TMK md. 118-123)

Nişanlanma, evlenme vaadiyle kurulur. Nişanlanma küçüğü veya kısıtlıyı, yasal temsilcisinin rızası olmadıkça bağlamaz. Nişanlanma evlenmeye zorlama için dava hakkı vermez; cayma tazminatı veya cezai şart da kararlaştırılamaz (ceza koşulu dava edilemez).

• Maddi tazminat: Haklı sebep olmaksızın nişanı bozan ya da kusuruyla bozulmasına sebep olan taraf, iyiniyetle evlenme amacıyla yapılan uygun giderlerin ve uğranılan zararın karşılanmasıyla yükümlüdür.
• Manevi tazminat: Nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı zedelenen taraf manevi tazminat isteyebilir.
• Hediyelerin geri verilmesi: Nişanlıların birbirlerine verdikleri alışılmışın dışındaki hediyeler aynen veya sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir. Nişanlılardan birinin ölümüyle sona ermişse geri istenemez.
• Zamanaşımı: Nişanın sona ermesinden doğan dava hakları sona ermeden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Evlenme Ehliyeti (md. 124-125)

• Yaş: Erkek veya kadın 17 yaşını doldurmadıkça evlenemez. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple 16 yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir (mümkünse ana-baba dinlenir).
• 17 yaşını dolduran küçük, yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir. Ayırt etme gücü bulunmayan evlenemez.
• Kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez.

Evlenme Engelleri

• Hısımlık (md. 129): Üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğenler; kayın hısımlığında üstsoy-altsoy (evlilik sona erse de); evlat edinen ile evlatlık veya biriyle diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır.
• Önceki evlilik (md. 130): Evli olan yeniden evlenemez.
• Akıl hastalığı (md. 133): Evlenmeye engel akıl hastalığı olanlar, resmî sağlık kurulu raporuyla evlenmesinde sakınca olmadığı anlaşılmadıkça evlenemez.
• Kadın için bekleme süresi (md. 132): Evliliği sona eren kadın, sona erme tarihinden başlayarak 300 gün geçmedikçe evlenemez. Doğurmakla süre biter; gebe olmadığı anlaşılır veya önceki eşiyle yeniden evlenirse mahkeme süreyi kaldırır.

Evlenmenin Yapılması

Evlenmek isteyenler birinin yerleşim yerindeki evlendirme memurluğuna birlikte başvurur. Tören açık olarak, ergin ve ayırt etme gücüne sahip iki tanık önünde yapılır; memur tarafların evlenmeyi kabul ettiklerini sorar, olumlu cevap üzerine evliliğin kurulduğunu açıklar. Resmî evlenme töreni yapılmadan dinî tören yapılamaz.

Butlan

Mutlak butlan (md. 145): evli olma, ayırt etme gücünün sürekli yokluğu, hısımlık engeli, evlenmeye engel akıl hastalığı. Davayı Cumhuriyet savcısı re'sen, ilgililer de açabilir. Nispi butlan (md. 148-151): geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma, korkutma; davayı yalnız ilgili eş açar. Butlan kararı geçmişe etkili değildir; kesinleşinceye kadar evlilik geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.