Ahlak Gelişimi

Ahlak Gelişimi

Ahlak gelişimi, bireyin doğru ile yanlışı ayırt etmeyi, toplumsal kuralları içselleştirmeyi ve ahlaki yargılarda bulunmayı öğrenmesidir. Konu en çok Piaget ve Kohlberg kuramlarıyla sorulur.

Piaget'nin Ahlak Gelişimi Kuramı

• Ahlak öncesi dönem (0-4/5 yaş): Kurallara ilgi yoktur.
• Dışa bağımlı (yaptırımcı) ahlak (5-10 yaş): Kurallar yetişkinlerce konmuştur ve değişmez. Davranış sonucuna göre değerlendirilir (15 bardağı kazayla kıran, 1 bardağı bilerek kırandan daha suçludur). İçkin adalet inancı vardır: kötü davranış mutlaka cezalandırılır.
• Özerk (karşılıklı) ahlak (10 yaş ve sonrası): Kurallar uzlaşmayla değiştirilebilir. Davranış niyete göre değerlendirilir.

Kohlberg'in Ahlak Gelişimi Kuramı

Kohlberg, ahlaki ikilemler (Heinz ikilemi) kullanarak üç düzey ve altı evre tanımlamıştır. Önemli olan verilen karar değil, kararın gerekçesidir.

1. Gelenek Öncesi Düzey

• Evre 1 – Ceza ve itaat yönelimi: Ceza almamak için kurala uyulur.
• Evre 2 – Saf çıkarcı yönelim: Kişisel çıkar ve karşılıklı alışveriş (“sen bana, ben sana”).

2. Geleneksel Düzey

• Evre 3 – İyi çocuk yönelimi (kişilerarası uyum): Başkalarının onayını kazanmak için iyi davranılır.
• Evre 4 – Kanun ve düzen yönelimi: Toplumsal düzenin korunması için yasalara uyulur.

3. Gelenek Sonrası Düzey

• Evre 5 – Sosyal sözleşme yönelimi: Yasalar toplumun yararına uzlaşmayla değiştirilebilir.
• Evre 6 – Evrensel ahlak ilkeleri: Adalet, insan onuru ve eşitlik gibi evrensel ilkeler yasalardan üstündür.

Eleştiriler

Carol Gilligan, Kohlberg'in kuramının erkek örneklemine dayandığını ve adalet yönelimini öne çıkardığını belirterek kadınlarda daha belirgin olan bakım (ilgi) ahlakını önermiştir.

ÖSYM uyarısı: “Öğretmenim beni sevsin diye kopya çekmem” → Evre 3. “Kurallar herkes için geçerlidir, düzen bozulmasın” → Evre 4. “Ceza almamak için” → Evre 1.