Aile Hukuku

Nikâh

Nikâh, aralarında evlenme engeli bulunmayan bir erkek ile bir kadının hayatlarını birleştiren akittir. İslam aile hukukuna münâkehât, boşanma hukukuna müfârekāt denir.

• Rükünleri: Îcap ve kabul (tarafların karşılıklı irade beyanı).
• Şahitler: İki erkek veya bir erkek iki kadın şahit bulunması şarttır.
• Veli: Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîlere göre kadının evlenmesinde velinin izni şarttır. Ebû Hanîfe'ye göre akıllı ve ergen kadın velisiz evlenebilir; ancak denklik (kefâet) yoksa velinin itiraz hakkı vardır.

Evlenme Engelleri

• Sürekli engeller: Kan hısımlığı (anne, kız, kız kardeş, hala, teyze, yeğen), süt hısımlığı (radâ') ve sıhrî hısımlık (kayınvalide, üvey kız, gelin, üvey anne).
• Geçici engeller: Başkasıyla evli veya iddet bekliyor olmak, üç talakla boşanmış olmak, din farkı, iki kız kardeşle aynı anda evlenmek.

Mehir ve Nafaka

• Mehir: Evlenirken erkeğin kadına verdiği veya vermeyi üstlendiği mal; kadının hakkıdır. Akitte belirlenmişse mehr-i müsemmâ, belirlenmemişse emsaline göre mehr-i misil gerekir. Peşin ödenen kısım mehr-i muaccel, sonraya bırakılan mehr-i müecceldir.
• Nafaka: Kadının yiyecek, giyecek ve mesken ihtiyacını karşılamak kocanın görevidir.

Evliliğin Sona Ermesi

• Talâk: Kocanın tek taraflı iradesiyle boşaması. Ric'î talâk: İddet içinde yeni nikâha gerek olmadan dönülebilen boşama. Bâin talâk: Evliliği hemen sona erdiren boşama; küçük ayrılıkta yeni nikâhla dönülebilir, üç talakla gerçekleşen büyük ayrılıkta (beynûnet-i kübrâ) kadın başkasıyla evlenip ayrılmadıkça dönülemez.
• Sünnî ve bid'î talâk: Sünnete uygun boşama, temizlik döneminde ve tek talakla yapılandır; hayız hâlinde veya üç talakı birden vermek bid'î talâktır.
• Muhâlea (hul'): Kadının bir bedel karşılığında, kocasıyla anlaşarak evliliği sona erdirmesi.
• Tefrîk: Hâkim kararıyla boşanma.
• Liân: Kocanın karısını zina ile suçlayıp şahit getirememesi hâlinde hâkim huzurunda karşılıklı yemin etmeleri.
• Îlâ: Kocanın dört ay veya daha fazla süre eşine yaklaşmayacağına yemin etmesi.
• Zıhâr: Kocanın, eşini evlenmesi haram olan bir yakınına benzetmesi; kefaret gerektirir.

İddet

Evliliğin sona ermesinden sonra kadının yeniden evlenebilmesi için beklemesi gereken süredir.

• Boşanmada: üç kur' (Hanefîlere göre üç hayız, Şâfiîlere göre üç temizlik dönemi); hayız görmeyenlerde üç ay.
• Kocanın ölümünde: dört ay on gün.
• Hamile kadında: doğuma kadar.

Çocukla İlgili Hükümler

• Nesep: Çocuğun soy bağı.
• Hidâne: Küçük çocuğun bakım ve gözetimi; öncelik annededir.
• Radâ': Süt emzirme; ilk iki yaş içinde emme süt hısımlığı doğurur.

Sınav uyarısı: Mehir kadının hakkıdır. Ölüm iddeti dört ay on gün, hamilenin iddeti doğuma kadardır. Muhâlea bedel karşılığı anlaşmalı ayrılıktır. Velisiz nikâhı caiz gören Ebû Hanîfe'dir.