Stok ve Kalite Yönetimi

Stok Yönetimi

Stok, işletmenin üretim ve satış faaliyetlerinde kullanmak amacıyla elinde bulundurduğu hammadde, yarı mamul, mamul ve yardımcı malzemelerdir. Stok tutma nedenleri: talep belirsizliğine karşı güvence, toplu alım indirimleri, üretim sürekliliği, fiyat artışlarına karşı korunma.

• Stok maliyetleri: Sipariş (hazırlık) maliyeti (sipariş başına sabit), elde tutma (taşıma) maliyeti (depolama, sigorta, sermaye maliyeti, bozulma), stoksuzluk maliyeti (satış kaybı, müşteri kaybı).
• Ekonomik sipariş miktarı (EOQ, Wilson modeli): Sipariş ve elde tutma maliyetlerinin toplamını en aza indiren sipariş miktarı: EOQ = √(2DS / H) (D: yıllık talep, S: sipariş başına maliyet, H: birim başına yıllık elde tutma maliyeti). EOQ noktasında toplam sipariş maliyeti toplam elde tutma maliyetine eşittir.
• Yeniden sipariş noktası: Sipariş verilmesi gereken stok düzeyi = günlük kullanım × tedarik süresi (+ emniyet stoku).
• Emniyet (güvenlik) stoku: Talep ve tedarik süresindeki belirsizliklere karşı tutulan ek stok.
• ABC analizi: Stok kalemlerinin değerine göre sınıflandırılması: A grubu az sayıda kalem ama toplam değerin büyük kısmı (sıkı denetim); B grubu orta; C grubu çok sayıda kalem ama düşük değer. Pareto ilkesine dayanır.
• Tam zamanında üretim (JIT): Malzemenin tam ihtiyaç duyulduğu anda, ihtiyaç kadar temin edilmesi; stokların en aza indirilmesi. Kanban (kart sistemi) ile çekme esaslı üretim kontrolü yapılır. Toyota üretim sisteminin parçasıdır.
• MRP (malzeme ihtiyaç planlaması): Bağımlı talepli malzemeler için ana üretim çizelgesi, ürün ağacı ve stok kayıtlarına dayalı ihtiyaç hesaplama.

Kalite ve Kalite Yönetimi

Kalite, bir ürün veya hizmetin müşteri ihtiyaç ve beklentilerini karşılama derecesidir; Juran'a göre kullanıma uygunluk, Crosby'ye göre şartlara uygunluktur.

• Kalite öncüleri: W. Edwards Deming (14 ilke, PUKÖ döngüsü, istatistiksel kalite kontrol; Japonya'da kalite devriminin mimarı), Joseph Juran (kalite üçlemesi: kalite planlama, kalite kontrol, kalite iyileştirme), Philip Crosby (sıfır hata, "kalite bedavadır"), Kaoru Ishikawa (neden-sonuç (balık kılçığı) diyagramı, kalite çemberleri), Armand Feigenbaum (toplam kalite kontrol), Genichi Taguchi (kayıp fonksiyonu).
• Kalite araçları: Pareto diyagramı (problemlerin yüzde sekseninin nedenlerin yüzde yirmisinden kaynaklanması), kontrol kartları (istatistiksel süreç kontrolü), histogram, akış şeması, serpilme diyagramı, kontrol listesi, beyin fırtınası.
• Toplam kalite yönetimi (TKY): Müşteri odaklılık, sürekli iyileştirme (Kaizen), tüm çalışanların katılımı, süreç yönetimi, üst yönetimin liderliği.
• Altı Sigma (Six Sigma): Motorola'da geliştirilen, süreç değişkenliğini azaltarak milyonda 3,4 hata hedefleyen yaklaşım; DMAIC (tanımla, ölç, analiz et, iyileştir, kontrol et) döngüsü.
• Kalite maliyetleri: Önleme maliyetleri (eğitim, planlama), değerlendirme (ölçme) maliyetleri (muayene, test), iç başarısızlık maliyetleri (fire, yeniden işleme) ve dış başarısızlık maliyetleri (garanti, iade, müşteri kaybı). Önleme harcamaları artırıldıkça toplam kalite maliyeti düşer.
• Kalite standartları: ISO 9001 (kalite yönetim sistemi), ISO 14001 (çevre), ISO 45001 (iş sağlığı ve güvenliği); EFQM Mükemmellik Modeli. Poka-yoke (hata önleyici düzenekler) yalın üretimin aracıdır.