Tefsir ve Tevil

Tefsir

Tefsir, sözlükte açıklamak, kapalı olanı ortaya çıkarmak demektir. Terim olarak Kur'an ayetlerini açıklayarak Allah'ın muradını insan gücü ölçüsünde ortaya koymayı amaçlayan ilimdir. Tefsir yapan kişiye müfessir denir.

Tevil

Tevil, sözlükte bir şeyi aslına döndürmek demektir. Terim olarak bir lafzı, taşıdığı muhtemel anlamlardan birine bir delile dayanarak hamletmektir. Yaygın ayrıma göre:

• Tefsir daha çok rivayete dayanır ve kesinlik ifade eder; tevil ise dirayete (akıl yürütmeye) dayanır ve ihtimal ifade eder.
• İmam Mâtürîdî'ye göre tefsir, ayetin iniş ortamına tanık olan sahabeye; tevil ise fakihlere (âlimlere) aittir.

Tercüme ve Meal

Tercüme, bir sözü başka bir dile aynen aktarmaktır. Kur'an'ın bütün anlam inceliklerini başka bir dile tam olarak aktarmak mümkün olmadığından Kur'an çevirilerine, “eksiğiyle ifade etme” anlamında meal denir. Meal Kur'an'ın yerini tutmaz; namazda meal okunmaz.

Tefsirin Doğuşu

• Hz. Peygamber Kur'an'ın ilk müfessiridir; ayetleri söz ve uygulamalarıyla açıklamıştır (beyân görevi, Nahl 44).
• Sahabe dönemi: En çok tefsir rivayet edenler arasında Abdullah b. Abbas (Tercümânü'l-Kur'ân ve Hibrü'l-ümme lakaplarıyla anılır), Abdullah b. Mes'ûd, Übey b. Kâ'b ve Hz. Ali bulunur.
• Tâbiîn dönemi: Üç tefsir ekolü oluşmuştur.

Tefsir Ekolleri

• Mekke ekolü: Kurucusu Abdullah b. Abbas. Öğrencileri: Mücâhid b. Cebr, İkrime, Saîd b. Cübeyr, Atâ b. Ebî Rebâh.
• Medine ekolü: Kurucusu Übey b. Kâ'b. Öğrencileri: Zeyd b. Eslem, Ebü'l-Âliye.
• Kûfe (Irak) ekolü: Kurucusu Abdullah b. Mes'ûd. Öğrencileri: Alkame, Mesrûk, Hasan-ı Basrî, Katâde. Re'y (görüş) ağırlıklı tefsir anlayışının temelidir.

Kur'an'ı baştan sona tefsir eden ilk müfessir olarak Mukâtil b. Süleyman kabul edilir.

Kur'an İlimleri (Ulûmü'l-Kur'ân)

• Esbâb-ı nüzûl: Ayetlerin iniş sebepleri.
• Nâsih ve mensûh: Hükmü kaldıran ve kaldırılan ayetler.
• Muhkem ve müteşâbih: Anlamı açık ve kapalı ayetler.
• Vücûh ve nezâir: Vücûh bir kelimenin farklı ayetlerde farklı anlamlar taşıması; nezâir farklı kelimelerin aynı anlamı ifade etmesi.
• Garîbü'l-Kur'ân: Anlamı az bilinen kelimeler.
• Müşkilü'l-Kur'ân: İlk bakışta ayetler arasında çelişki varmış gibi görünen yerlerin açıklanması.
• İ'câzü'l-Kur'ân: Kur'an'ın benzerinin getirilememesi.
• Aksâmü'l-Kur'ân: Kur'an'daki yeminler. Emsâlü'l-Kur'ân: Meseller. Mübhemâtü'l-Kur'ân: Kimliği açıkça belirtilmeyen kişi ve yerler. Münâsebât: Ayet ve sureler arasındaki anlam bağı.

İsrâiliyat

Yahudi ve Hristiyan kaynaklarından tefsire geçen bilgi ve rivayetlerdir. İslam'ın temel ilkelerine aykırı olanlar reddedilir.

Sınav uyarısı: Mekke ekolü İbn Abbas, Medine ekolü Übey b. Kâ'b, Kûfe ekolü İbn Mes'ûd'a dayanır. “Tercümânü'l-Kur'ân” İbn Abbas'tır. Vücûh çok anlamlılık, nezâir eş anlamlılıktır.