Hukuk Sosyolojisinin Kurucuları

Öncüler

• Montesquieu (1689-1755): Kanunların Ruhu Üzerine (1748) adlı eserinde yasaların iklim, coğrafya, din, ticaret, nüfus ve yönetim biçimiyle ilişkisini inceleyerek hukuk sosyolojisinin öncüsü sayılmıştır. "Yasalar, şeylerin doğasından çıkan zorunlu ilişkilerdir."
• Friedrich Carl von Savigny (1779-1861): Tarihçi hukuk okulunun kurucusudur. Hukuk, dil gibi bir milletin halk ruhunun (Volksgeist) ürünüdür; yasa koyucu tarafından keyfî olarak yaratılamaz. Bu nedenle Thibaut'nun Almanya için ortak bir medeni kanun önerisine karşı çıkmıştır (kodifikasyon tartışması).
• Henry Sumner Maine (1822-1888): Eski Hukuk (Ancient Law) eserinde ilerici toplumların hukukunun statüden sözleşmeye doğru geliştiğini ileri sürmüştür.

Sosyolojinin Kurucuları

• Émile Durkheim (1858-1917): Toplumsal İşbölümü Üzerine eserinde toplumları dayanışma türlerine göre ayırır. Benzerliklere dayanan geleneksel toplumlarda mekanik dayanışma ve bunun yansıması olan baskıcı (cezalandırıcı) hukuk egemendir. İşbölümünün geliştiği modern toplumlarda organik dayanışma ve buna karşılık gelen onarıcı (iade edici) hukuk (medeni hukuk, ticaret hukuku) ağırlık kazanır. Hukuku, toplumsal dayanışmanın görünür göstergesi sayar.
• Max Weber (1864-1920): Ekonomi ve Toplum eserinde hukuk tiplerini formel/maddi ve rasyonel/irrasyonel eksenlerinde sınıflandırır. Modern Batı hukukunu formel-rasyonel hukuk olarak tanımlar; kapitalizmin gelişimi için öngörülebilir hukukun önemini vurgular. Meşru otoriteyi geleneksel, karizmatik ve yasal-ussal olarak ayırır.
• Karl Marx (1818-1883): Hukuku ekonomik altyapının belirlediği bir üstyapı kurumu ve egemen sınıfın çıkarlarını koruyan araç olarak görür.

Hukuk Sosyolojisinin Kurucusu: Eugen Ehrlich

Eugen Ehrlich (1862-1922), Hukuk Sosyolojisinin Temelleri (1913) eseriyle disiplinin kurucusu kabul edilir. Ona göre hukukun gelişiminin ağırlık merkezi, yasamada, hukuk biliminde veya yargı kararlarında değil, toplumun kendisindedir. Devlet hukukunun yanında toplumsal grupların iç düzenini oluşturan yaşayan hukuk vardır; hukuk sosyoloğu bunu sözleşmeleri, ticari uygulamaları ve gündelik ilişkileri gözlemleyerek incelemelidir. Ehrlich, Bukovina'da farklı etnik grupların kendi hukuklarını yaşattığını gözlemlemiştir. Serbest hukuk akımının da öncülerindendir.

Amerikan Yaklaşımları

• Roscoe Pound (1870-1964): Sosyolojik hukuk okulunun kurucusudur. Hukuku, çatışan toplumsal çıkarları dengeleyen bir sosyal mühendislik aracı olarak görür. "Kitaplardaki hukuk" ile "uygulamadaki hukuk" ayrımını yapmıştır.
• Oliver Wendell Holmes: "Hukukun hayatı mantık değil, deneyim olmuştur" ve "Hukuk, mahkemelerin fiilen ne yapacağına dair kehanettir" sözleriyle Amerikan hukuki realizminin öncüsüdür. Karl Llewellyn ve Jerome Frank realizmi geliştirmiştir.

Çağdaş Kuramlar

• Georges Gurvitch: Hukuki çoğulculuk ve sosyal hukuk kavramları.
• Niklas Luhmann: Hukuku kendi kendini üreten (otopoietik) bir toplumsal alt sistem olarak açıklar.
• Pierre Bourdieu: Hukuk alanı ve sembolik iktidar kavramları.
• Jürgen Habermas: Hukukun meşruiyetini demokratik müzakere süreçlerine bağlar.

Türkiye'de hukuk sosyolojisi alanında Sulhi Dönmezer, Adnan Güriz ve Ümit Hassan gibi isimler eserler vermiştir.