Milli Gelir Hesapları

Temel Kavramlar

• GSYH (Gayrisafi Yurt İçi Hasıla): Bir ülkenin coğrafi sınırları içinde, belirli bir dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin piyasa değeridir. Ara mallar çifte sayımı önlemek için hesaba katılmaz; ikinci el satışlar, transfer ödemeleri ve finansal işlemler GSYH'ye dahil edilmez.
• GSMH (Gayrisafi Milli Hasıla): Bir ülke vatandaşlarının ve yerleşiklerinin nerede olursa olsun ürettiği nihai mal ve hizmetlerin değeridir. GSMH = GSYH + yurt dışından net faktör gelirleri.
• Safi milli hasıla (SMH): GSMH − amortismanlar (sermaye tüketimi).
• Milli gelir (faktör maliyetiyle): SMH − dolaylı vergiler + sübvansiyonlar.
• Kişisel gelir: Milli gelir − dağıtılmayan kurum kârları − kurumlar vergisi − sosyal güvenlik primleri + transfer ödemeleri.
• Kullanılabilir gelir: Kişisel gelir − dolaysız (gelir) vergileri; tüketim ve tasarruf arasında paylaşılır.

GSYH'nin Hesaplanma Yöntemleri

• Üretim (katma değer) yöntemi: Ekonomideki bütün sektörlerin yarattığı katma değerlerin toplamıdır. Katma değer = üretim değeri − ara mal girdileri.
• Harcama yöntemi: Y = C + I + G + (X − M); özel tüketim harcamaları, yatırım harcamaları (sabit sermaye yatırımları ve stok değişmesi), kamu mal ve hizmet alımları ile net ihracatın toplamıdır.
• Gelir yöntemi: Üretim faktörlerine ödenen gelirlerin (ücret, rant, faiz, kâr) toplamına amortisman ve net dolaylı vergilerin eklenmesiyle bulunur.

Üç yöntem teorik olarak aynı sonucu verir; uygulamadaki farklar istatistiki hatadır. Türkiye'de GSYH hesaplarını TÜİK yapar ve çeyreklik olarak yayımlar.

Nominal ve Reel Değerler

• Nominal GSYH cari fiyatlarla, reel GSYH baz yılı (sabit) fiyatlarıyla hesaplanır. Ekonomik büyüme reel GSYH'deki artışla ölçülür.
• GSYH deflatörü = (Nominal GSYH / Reel GSYH) × 100; ekonomideki bütün mal ve hizmetlerin fiyat düzeyini yansıtır. TÜFE'den farkı, yalnız tüketim sepetini değil bütün yurt içi üretimi kapsamasıdır.
• Satın alma gücü paritesi (SGP): Ülkeler arası karşılaştırmada fiyat düzeyi farklarını gideren kur.

GSYH'nin Refah Ölçüsü Olarak Sınırlılıkları

GSYH; piyasa dışı üretimi (ev işleri, gönüllü çalışma), kayıt dışı ekonomiyi, boş zamanın değerini, gelir dağılımını, çevresel bozulmayı ve ürün kalitesindeki değişmeleri tam yansıtmaz. Bu nedenle İnsani Gelişme Endeksi (BM; gelir, eğitim ve sağlık) gibi alternatif göstergeler de kullanılır. Gelir dağılımı Lorenz eğrisi ve Gini katsayısı (0 tam eşitlik, 1 tam eşitsizlik) ile ölçülür.

Ekonomide Döngüsel Akım

Hanehalkları faktör hizmetlerini firmalara sunar ve karşılığında gelir elde eder; bu gelirle firmalardan mal ve hizmet satın alır. Tasarruf, vergiler ve ithalat akımdan sızıntı; yatırım, kamu harcamaları ve ihracat ise akıma enjeksiyondur. Ekonomi, sızıntılar enjeksiyonlara eşit olduğunda dengededir (S + T + M = I + G + X).