Türkiye Türkçesi Dil Bilgisi

Ses Bilgisi

• 8 ünlü (kalın-ince, düz-yuvarlak, geniş-dar), 21 ünsüz (sert-yumuşak; sürekli-süreksiz).
• Ses olayları: Büyük ve küçük ünlü uyumu, ünsüz benzeşmesi (sertleşme), ünsüz yumuşaması (çok heceli kelimelerde p-ç-t-k → b-c-d-g/ğ), ünlü düşmesi (ağız-ağzı), ünlü daralması (-yor ile: başlıyor), ünsüz türemesi (hak-hakkı, his-hissi), ünsüz düşmesi (küçük-küçücük), kaynaştırma (y, ş, s, n), ulama, hece düşmesi, göçüşme, ses değişimi (ben-bana).
• Vurgu: Türkçede kelime vurgusu genellikle son hecededir; yer adları (Ankara, İzmir), zarfların çoğu, bazı ünlemler ve soru sözcükleri istisnadır. -me olumsuzluk eki, -ken, -leyin gibi ekler vurgu almaz; vurgu kendinden önceki heceye düşer.

Şekil Bilgisi (Morfoloji)

• Kök, gövde, ek: İsim ve fiil kökleri; sesteş kökler (boya-, eski-, sağ-).
• Yapım ekleri: İsimden isim (-lık, -cı, -lı, -sız, -daş, -ca), isimden fiil (-la, -laş, -al, -ar, -sa), fiilden isim (-ım, -gı, -gaç, -ıcı, -ak, -ıntı, -ış, -mak, -ma), fiilden fiil (çatı ekleri: -ıl, -ın, -ış, -dır, -t; -ala, -ıştır).
• Çekim ekleri: İsim çekim (çokluk, iyelik, hâl, ilgi, eşitlik, vasıta) ve fiil çekim (kip ve şahıs) ekleri.
• Kelime türleri: İsim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem, fiil. Fiilimsiler: isim-fiil (-ma, -ış, -mak), sıfat-fiil (-an, -ası, -maz, -ar, -dık, -acak, -mış), zarf-fiil (-ıp, -arak, -ınca, -madan, -ken, -dıkça, -alı, -casına, -r…-maz).
• Fiil kipleri: Bildirme kipleri (görülen geçmiş, öğrenilen geçmiş, şimdiki, gelecek, geniş zaman) ve tasarlama kipleri (gereklilik, dilek-şart, istek, emir). Birleşik zamanlı fiiller: Hikâye (-dı), rivayet (-mış), şart (-sa). Birleşik fiiller: Yardımcı fiille (yardım etmek), anlamca kaynaşmış (vazgeçmek) ve tasvir fiilleri (yeterlik -ebil, tezlik -ıver, süreklilik -akal/-agel/-ıp dur, yaklaşma -ayaz).
• Fiilde anlam kayması: Bir kipin başka bir kip yerine kullanılması ("Yarın Ankara'ya gidiyorum" - şimdiki zaman eki gelecek anlamında).

Söz Dizimi (Sentaks)

• Kelime grupları: İsim tamlaması (belirtili, belirtisiz, zincirleme, takısız), sıfat tamlaması, isnat grubu, birleşik isimler, ikilemeler, unvan grubu, sayı grubu, edat grubu, bağlama grubu, fiilimsi grupları (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil grubu), aitlik grubu, tekrar grubu, yükleme/bulunma/ayrılma grupları.
• Cümle ögeleri: Yüklem, özne, nesne (belirtili/belirtisiz), dolaylı tümleç, zarf tümleci. Cümle dışı unsurlar: ünlem, hitap, bağlaç, ara söz.
• Cümle türleri: Yüklemin türüne (isim-fiil), yerine (kurallı-devrik), anlamına (olumlu-olumsuz, soru, ünlem) ve yapısına (basit, birleşik, sıralı, bağlı) göre.

Anlam Bilgisi ve Yazım

Gerçek, mecaz, yan ve terim anlam; eş anlamlılık, zıt anlamlılık, sesteşlik, çok anlamlılık; deyim ve atasözleri; anlatım bozuklukları (anlamsal ve yapısal). Yazım kuralları (TDK Yazım Kılavuzu): Birleşik kelimelerin yazımı, büyük harfler, sayıların yazımı, kısaltmalar, "de/da", "ki", "mi" yazımı ve noktalama işaretleri.