Kamu Hizmeti

Kamu Hizmeti Kavramı

Kamu hizmeti, devlet veya diğer kamu tüzel kişileri tarafından ya da onların gözetim ve denetimi altında özel kişilerce, genel ve ortak ihtiyaçları karşılamak, kamu yararını sağlamak amacıyla yürütülen, sürekli ve düzenli faaliyetlerdir. Bir faaliyetin kamu hizmeti sayılması için üç unsur aranır:

• Organik unsur: Faaliyetin idare tarafından veya idarenin denetimi altında yürütülmesi.
• Maddi (amaç) unsur: Faaliyetin kamu yararı amacıyla, genel ve ortak ihtiyaçları karşılamaya yönelik olması.
• Kamu hukukuna tabi olma: Faaliyetin kamu gücü ayrıcalıkları ve kamu hukuku kurallarıyla yürütülmesi.

Bir faaliyetin kamu hizmeti olarak kabul edilip kurulması ve kaldırılması kanunla olur.

Kamu Hizmeti Türleri

• İdari kamu hizmetleri: Devletin asli görevlerinden olan, genellikle karşılıksız sunulan hizmetler: adalet, güvenlik, savunma, eğitim, sağlık.
• Sınai ve ticari kamu hizmetleri (iktisadi kamu hizmetleri): Özel teşebbüslerin yürüttüğü faaliyetlere benzer, karşılığında ücret alınan hizmetler: elektrik, su, doğal gaz, ulaşım, haberleşme. Kısmen özel hukuka tabidir.
• Sosyal kamu hizmetleri: Sosyal güvenlik, sosyal yardım ve sosyal hizmetler.
• Bilimsel, kültürel ve teknik kamu hizmetleri: Üniversiteler, kütüphaneler, müzeler, araştırma kurumları.
• Mesleki kamu hizmetleri: Meslek kuruluşlarınca yürütülen hizmetler (barolar, tabip odaları).

Kamu Hizmetinin Temel İlkeleri

• Süreklilik ve düzenlilik: Kamu hizmeti kesintisiz ve düzenli yürütülmelidir. Bu ilke kamu görevlilerinin grev yasağının, çekilmede görevin devri beklenmesi zorunluluğunun ve idari sözleşmelerde öngörülemezlik teorisinin temelidir.
• Eşitlik (tarafsızlık): Herkes kamu hizmetinden eşit şartlarla yararlanır; idare ayrım yapamaz.
• Değişkenlik (uyum): İdare, kamu hizmetini değişen ihtiyaç ve teknolojiye göre her zaman yeniden düzenleyebilir; kullanıcılar hizmetin aynı biçimde sürmesini isteme hakkına sahip değildir.
• Bedelsizlik: Özellikle idari kamu hizmetlerinde hizmetin karşılıksız veya maliyetin altında sunulması (her kamu hizmeti için geçerli değildir).
• Nitelik ve etkinlik: Hizmetin kaliteli, hızlı ve vatandaş odaklı sunulması.

Kamu Hizmetinin Yürütülme Usulleri

• Emanet usulü: Hizmetin idarenin kendi personeli, araç ve bütçesiyle doğrudan yürütülmesi.
• Kamu kurumu (hizmet yerinden yönetim) usulü: Hizmetin ayrı tüzel kişiliğe sahip kamu kuruluşlarınca yürütülmesi.
• Kamu iktisadi teşebbüsleri.
• İmtiyaz usulü: Hizmetin masraf ve riski özel kişiye ait olmak üzere yürütülmesi.
• Ruhsat (izin) usulü: Özel kişilerin idareden izin alarak hizmet yürütmesi (özel okul, özel hastane).
• Yap-işlet-devret, yap-işlet ve kamu-özel iş birliği modelleri.
• Özelleştirme: Kamu kuruluşlarının mülkiyetinin veya işletme hakkının özel sektöre devri.

Sınav uyarısı: Kamu hizmetinin kurulması ve kaldırılması kanunla olur. Temel ilkeler süreklilik, eşitlik ve değişkenliktir; grev yasağı süreklilik ilkesine dayanır. Emanet usulünde hizmet doğrudan idarece, imtiyazda masraf ve risk özel kişiye ait olarak yürütülür.