Siyasal Katılım ve Partiler

Siyasal Katılım

Siyasal katılım, vatandaşların siyasal karar alma süreçlerini doğrudan veya dolaylı olarak etkilemek amacıyla yaptıkları faaliyetlerdir.

• Konvansiyonel (geleneksel) katılım: Oy verme, seçim kampanyalarında görev alma, parti üyeliği, temsilcilerle iletişim, dilekçe verme.
• Konvansiyonel olmayan katılım: Gösteri, protesto, boykot, sivil itaatsizlik, imza kampanyaları; dijital katılım ve sosyal medya aktivizmi.
• Milbrath'ın katılım hiyerarşisi: Katılım düzeyine göre seyirci (oy verme, siyasal tartışma), geçiş (parti toplantılarına katılma, bağış yapma) ve gladyatör (aday olma, parti yöneticiliği, kampanya yönetme) etkinlikleri. Katılım hiyerarşinin üstüne çıktıkça katılan sayısı azalır.
• Katılımı etkileyen faktörler: Eğitim düzeyi, gelir, yaş, cinsiyet, kentleşme, siyasal toplumsallaşma (aile, okul, medya, akran grupları yoluyla siyasal değerlerin edinilmesi), siyasal etkinlik duygusu ve kurumsal düzenlemeler.
• Siyasal kültür (Almond ve Verba): Dar (parokyal), uyruk (tebaa) ve katılımcı siyasal kültür; demokrasi için en uygun olanı bunların karması olan yurttaşlık kültürüdür.

Siyasal Partiler

• Tanım: Ortak bir program etrafında örgütlenen ve seçimler yoluyla siyasal iktidarı ele geçirmeyi veya iktidara ortak olmayı amaçlayan sürekli örgütlerdir.
• İşlevleri: Toplumsal talep ve çıkarların birleştirilmesi ve ifade edilmesi, seçmenlerin harekete geçirilmesi, siyasal elitlerin devşirilmesi, hükümet kurma veya muhalefet etme, siyasal toplumsallaşma ve meşruiyet sağlama.
• Parti türleri: Maurice Duverger'e göre kadro partileri (seçkinlere dayanan, gevşek örgütlü, 19. yüzyıl) ve kitle partileri (geniş üye tabanlı, disiplinli; sosyalist partiler). Otto Kirchheimer'ın her şeyi kapsayan (catch-all) partileri ideolojiyi geri plana iterek geniş seçmen kitlelerine hitap eder. Katz ve Mair'in kartel partileri devlet kaynaklarına bağımlı partilerdir.
• Robert Michels — oligarşinin tunç kanunu: Her büyük örgüt, demokratik amaçlarla kurulsa bile zamanla küçük bir lider grubunun (oligarşinin) yönetimine girer.

Parti Sistemleri ve Seçim Sistemleri

• Parti sistemleri: Tek parti sistemi, hâkim (egemen) parti sistemi, iki partili sistem, ılımlı ve aşırı (kutuplaşmış) çok partili sistem (Giovanni Sartori).
• Seçim sistemleri: Çoğunluk sistemleri (tek turlu dar bölge — İngiltere; iki turlu — Fransa), nispi temsil sistemleri (oy oranına göre sandalye dağılımı; D'Hondt yöntemi — Türkiye'de milletvekili seçimlerinde uygulanır) ve karma sistemler (Almanya).
• Duverger yasası: Tek turlu dar bölge çoğunluk sistemi iki partili sisteme; nispi temsil sistemi çok partili sisteme yol açma eğilimindedir.
• Seçim barajı: Türkiye'de ülke barajı 1983'ten beri yüzde 10 iken 2022'de yapılan değişiklikle yüzde 7'ye indirilmiştir.

Baskı ve Çıkar Grupları

Baskı grupları, iktidarı ele geçirmeyi değil, kamu politikalarını kendi çıkarları doğrultusunda etkilemeyi amaçlayan örgütlü gruplardır (sendikalar, işveren örgütleri, meslek kuruluşları, çevre örgütleri). Kullandıkları yöntemler: lobicilik, kamuoyu oluşturma, seçim kampanyalarına destek, eylem ve gösteriler. Çoğulcu demokrasi kuramı (Robert Dahl) iktidarın çok sayıda grup arasında dağıldığını, seçkinci kuram (Mosca, Pareto, C. Wright Mills — "İktidar Seçkinleri") ise iktidarın küçük bir azınlıkta toplandığını savunur. Korporatizm, çıkar gruplarının devletle kurumsal işbirliği içinde politika sürecine katılmasıdır.