Türk Vatandaşlığı

Temel Düzenlemeler

Anayasa md. 66'ya göre Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür. Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türktür. Vatandaşlık, kanunda gösterilen şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedilir. Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz. Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamaz. Ayrıntılar 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (2009) ile düzenlenir; vatandaşlık işlemlerini İçişleri Bakanlığı (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü) yürütür.

Doğumla Kazanma (md. 7-8)

• Soy bağı (kan esası): Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Türk vatandaşı ana ile yabancı babadan evlilik dışında doğan çocuk da Türk vatandaşıdır. Türk vatandaşı baba ile yabancı anadan evlilik dışında doğan çocuk, soybağı kurulması (tanıma, babalık hükmü) hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır.
• Doğum yeri (toprak esası): Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır. Türkiye'de bulunmuş çocuk, aksi sabit olmadıkça Türkiye'de doğmuş sayılır. Bu hüküm vatansızlığı önlemeye yöneliktir.

Sonradan Kazanma

• Yetkili makam kararıyla genel olarak kazanma (md. 11): Başvuru şartları: kendi millî kanununa göre veya vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak; başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmek; Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek; genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak; iyi ahlak sahibi olmak; yeteri kadar Türkçe konuşabilmek; Türkiye'de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduklarının geçimini sağlayacak gelir veya mesleğe sahip olmak; millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak. Şartları taşımak vatandaşlığı kazanmada mutlak hak vermez.
• İstisnai kazanma (md. 12): Türkiye'ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ya da sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen veya geçeceği düşünülen kişiler, ikamet izni veya Turkuaz Kart sahipleri, kanunda belirlenen tutarda yatırım yapanlar gibi yabancılar Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabilir.
• Evlenme yoluyla (md. 16): Bir Türk vatandaşı ile evlenme, doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak için başvurabilir. Şartlar: aile birliği içinde yaşamak, evlilik birliğinin gerekleriyle bağdaşmayan faaliyette bulunmamak, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bir hâli bulunmamak.
• Evlat edinilme (md. 17): Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bir hâli bulunmamak şartıyla karar tarihinden geçerli olmak üzere Türk vatandaşlığını kazanabilir.
• Yeniden kazanma (md. 13): Çıkma izni alarak vatandaşlığı kaybedenler, ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanabilir.

Kaybetme

• Çıkma (md. 25): Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olup yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış veya kazanacağına dair inandırıcı belirti bulunan kişiler, izin alarak Türk vatandaşlığından çıkabilir. Çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenlere, kanunda belirtilen şartlarla Mavi Kart verilir ve bu kişiler bazı haklardan Türk vatandaşları gibi yararlanır.
• Kaybettirme (md. 29): Türkiye'nin çıkarlarına aykırı düşen hizmetlerde bulunanlar, yabancı devletin askerî hizmetinde izinsiz kalanlar, Türkiye ile savaş hâlindeki devlet hizmetinde izinsiz çalışanlar gibi kişilerin vatandaşlığı Cumhurbaşkanı kararıyla kaybettirilebilir.
• Çok vatandaşlık: Türk vatandaşlarının izin alarak başka devlet vatandaşlığını kazanmaları serbesttir; yabancı vatandaşlığın kazanıldığının bildirilmesi gerekir.