Borcun Sona Ermesi ve Zamanaşımı

Borcu Sona Erdiren Sebepler

• İfa: Borcun gereği gibi yerine getirilmesi; borcu sona erdiren olağan yoldur.
• İbra (md. 132): Alacaklı ile borçlu arasında yapılan ve borcu tamamen veya kısmen ortadan kaldıran sözleşme. Borcun doğumu için kanunen veya taraflarca belirli bir şekil öngörülmüş olsa bile ibra hiçbir şekle bağlı değildir.
• Yenileme / tecdit (md. 133): Mevcut bir borcun yeni bir borçla değiştirilmesi; yenileme iradesi açıkça anlaşılmalıdır. Mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya cari hesaba geçirilmesi kural olarak yenileme sayılmaz.
• Birleşme (md. 135): Alacaklı ve borçlu sıfatlarının aynı kişide birleşmesi (ör. borçlunun alacaklıya mirasçı olması).
• İfa imkânsızlığı (md. 136): Borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle ifanın imkânsızlaşması.
• Takas (md. 139): Karşılıklı olarak birbirine aynı türden (özellikle para) borçlu olan iki kişiden her biri, iki alacak da muaccel ise borcunu alacağıyla takas edebilir. Takas, borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir ve iki borç, takasa elverişli oldukları andan itibaren küçük olan miktarda sona ermiş sayılır. Zamanaşımına uğramış alacak, zamanaşımına uğramadan önce takasa elverişliyse takas edilebilir. Nafaka, ücret gibi borçlunun bakımı için zorunlu alacaklar alacaklının rızası olmadıkça takas edilemez.

Zamanaşımı

Zamanaşımı borcu sona erdirmez; alacak eksik borç (doğal borç) hâline gelir ve dava edilemez. Zamanaşımına uğramış borcun ifası geçerli bir ifadır; geri istenemez. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz (md. 161); borçlu tarafından def'i olarak ileri sürülmelidir.

• Genel süre (md. 146): Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.
• Beş yıllık süre (md. 147): Kira bedelleri, ana para faizleri ve diğer dönemsel edimler; otel, motel ve tatil köylerindeki konaklama bedelleri ile lokanta ve benzerlerindeki yeme-içme bedelleri; küçük çaptaki el sanatları ve perakende satışlardan doğan alacaklar; ortaklık sözleşmesinden doğan alacaklar (ortaklık ilişkisi içinde); vekâlet, komisyon, acentelik, ticari simsarlık sözleşmelerinden doğan alacaklar (tellallık ücreti hariç); yüklenicinin ağır kusuru bulunanlar hariç eser sözleşmesinden doğan alacaklar.
• Başlangıç (md. 149): Zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.

Zamanaşımının Durması (md. 153)

Zamanaşımı belirli kişiler arasında işlemez veya durur: velayet süresince çocukların ana-babalarına karşı alacakları, vesayet süresince vesayet altındakinin vasiye karşı alacakları, evlilik süresince eşlerin birbirlerine karşı alacakları, hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlerinde çalışanların işverene karşı alacakları; alacağın Türk mahkemelerinde ileri sürülmesinin imkânsız olduğu süre, alacaklı ile borçlu sıfatının aynı kişide birleştiği süre. Durma sebebi ortadan kalkınca zamanaşımı kaldığı yerden işler.

Zamanaşımının Kesilmesi (md. 154-156)

Zamanaşımı; borçlunun borcu ikrar etmesi (faiz veya kısmi ödeme, rehin veya kefil gösterme dahil) veya alacaklının dava açması, def'i ileri sürmesi, icra takibi yapması, iflas masasına başvurması hâlinde kesilir. Kesilmeyle birlikte zamanaşımı yeniden işlemeye başlar (sürenin tamamı baştan).