Sebepsiz Zenginleşme

Sebepsiz Zenginleşme (TBK md. 77)

Haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, özellikle geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanarak bir değerin elde edilmesi durumunda doğar. Sebepsiz zenginleşme, haksız fiil ve sözleşmenin yanında borcun üçüncü kaynağıdır.

Şartlar

• Zenginleşme: Malvarlığında artış veya azalmanın önlenmesi (aktifin artması, pasifin azalması, giderden kurtulma).
• Başkasının malvarlığından veya emeğinden sağlanması (fakirleşme ile bağlantı).
• Haklı bir sebebin bulunmaması: Sebebin baştan yokluğu (geçersiz sözleşme), gerçekleşmemesi (evlilik gerçekleşmeyecek diye verilen) veya sonradan ortadan kalkması (iptal edilen sözleşme).

Geri İstenemeyen Durumlar

• Borç olmayan edimin bilerek ifası (md. 78): Borçlu olmadığı bir edimi isteyerek yerine getiren, bunu geri isteyebilmek için borçlu olduğu konusunda yanıldığını ispat etmek zorundadır.
• Zamanaşımına uğramış borcun ifası ve ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi amacıyla yapılan edimler geri istenemez.
• Hukuka veya ahlaka aykırı amaç (md. 81): Hukuka veya ahlaka aykırı bir sonuç elde etmek amacıyla verilen şeyler geri istenemez. Hâkim, verilen şeyin Devlete geçmesine karar verebilir.

Geri Vermenin Kapsamı (md. 79-80)

• İyiniyetli zenginleşen: Geri verme zamanında elinde kalan zenginleşme miktarıyla sorumludur; zenginleşmeyi iyiniyetle elden çıkarmışsa o oranda sorumlu değildir.
• Kötüniyetli zenginleşen: Zenginleşmeyi elden çıkarırken geri verme yükümlülüğünü bilen veya hesaba katması gereken kişi, zenginleşmenin tamamını geri vermekle yükümlüdür.
• Zenginleşen, yaptığı zorunlu ve faydalı giderlerin ödenmesini isteyebilir; kötüniyetliyse yalnız zorunlu giderlerin ödenmesini isteyebilir.

Zamanaşımı (md. 82)

Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Sebepsiz zenginleşme bir alacak hakkı doğurmuşsa, fakirleşen bu alacağın ifasını istem hakkı zamanaşımına uğramış olsa bile reddedebilir (def'i hakkı).

Benzer Kurumlar

Vekâletsiz iş görme (md. 526 vd.): Bir kişinin vekâleti olmaksızın başkası yararına iş görmesi; gerçek vekâletsiz iş görmede iş görene giderleri ödenir. Haksız fiilden farklı olarak sebepsiz zenginleşmede kusur veya hukuka aykırılık aranmaz; ölçüt zarar değil zenginleşmedir.