Fiziki Coğrafya

Dünya ve Konum

• Dünya'nın şekli: Geoit; Ekvator'dan şişkin, kutuplardan basık. Paraleller arası mesafe yaklaşık 111 km'dir; meridyenler arası zaman farkı 4 dakikadır.
• Mutlak (matematik) konum: Enlem ve boylamla belirlenen konum. Göreceli (özel) konum: Bir yerin çevresindeki unsurlara göre konumu.
• Günlük hareket: Gece-gündüz, yerel saat farkı, Coriolis etkisi. Yıllık hareket ve eksen eğikliği: Mevsimler, gece-gündüz sürelerinin değişmesi, dönenceler ve kutup daireleri.

Harita Bilgisi

• Ölçek: Haritadaki uzunluğun gerçek uzunluğa oranı. Kesir ölçek (1/100.000) ve çizgi ölçek. Paydası küçük ölçek büyük ölçektir; dar alanı ayrıntılı gösterir.
• Yer şekillerinin gösterimi: İzohips (eş yükselti eğrileri), renklendirme, kabartma, gölgelendirme, tarama. İzohipslerin sık olduğu yerde eğim fazladır; iç içe kapalı eğrilerde ortası yüksekse tepe, alçaksa çukur vardır.
• Projeksiyonlar: Küreyi düzleme aktarırken bozulma kaçınılmazdır; silindirik, konik ve düzlem projeksiyon türleri.

Yer Şekilleri ve İç-Dış Kuvvetler

• İç kuvvetler: Orojenez (kıvrılma ve kırılma ile dağ oluşumu), epirojenez (kıta oluşumu, geniş alanda alçalma-yükselme), volkanizma, depremler (tektonik, volkanik, çöküntü).
• Dış kuvvetler: Akarsular (vadi, menderes, delta, birikinti yelpazesi), rüzgârlar (mantar kaya, kumul), buzullar (sirk, moren, U vadisi), dalgalar (falez, kıyı oku, tombolo, lagün), karstik süreçler (lapya, dolin, polye, mağara, traverten), çözülme (fiziksel ve kimyasal).

İklim

• İklim elemanları: Sıcaklık, basınç ve rüzgârlar, nem ve yağış. Sıcaklığı etkileyen faktörler: Enlem, yükselti, denizellik-karasallık, okyanus akıntıları, bakı.
• Basınç: Termik (sıcaklığa bağlı) ve dinamik (hava hareketlerine bağlı). Rüzgârlar yüksek basınçtan alçak basınca eser.
• Yağış türleri: Konveksiyonel, orografik (yamaç), cephesel (frontal).
• İklim tipleri: Ekvatoral, savan, muson, çöl, Akdeniz, ılıman okyanusal, karasal, tayga, tundra, kutup.

Su, Toprak ve Bitki Örtüsü

• Su kaynakları: Okyanus ve denizler, akarsular (rejim, debi, havza), göller (tektonik, volkanik, karstik, set gölleri), yer altı suları.
• Toprak: Oluşumunda en etkili faktör iklimdir. Zonal (laterit, terra rossa, çernezyom, podzol), intrazonal (rendzina) ve azonal (alüvyal, lös, moren) topraklar. Erozyon ve önlemleri.
• Bitki örtüsü: Ormanlar (tropikal yağmur ormanları, geniş yapraklı, iğne yapraklı - tayga), çayır ve bozkırlar (step, savan, preri), maki ve garig, tundra.

Doğal Afetler

Deprem, volkan, heyelan, sel, çığ, erozyon, kuraklık, orman yangını ve tsunami doğal afetlerdir. Türkiye'de en çok can kaybına deprem, en sık görülen afetlere heyelan ve sel yol açar. Afet bilinci, AFAD, afet öncesi hazırlık ve risk azaltma sosyal bilgilerin önemli kazanımlarındandır.