Gelişimin Temel Kavramları

Gelişim Nedir?

Gelişim, döllenmeden başlayarak yaşam boyu süren, organizmanın bedensel, zihinsel, dil, duygusal ve sosyal yönlerden düzenli ve sürekli değişimidir. Gelişim büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin ürünüdür.

Temel Kavramlar

• Büyüme: Bedendeki niceliksel artış (boy, kilo).
• Olgunlaşma: Kalıtımsal olarak belirlenmiş gizil güçlerin zamanı geldiğinde ortaya çıkması; çevreden bağımsızdır.
• Hazır bulunuşluk: Bireyin yeni bir öğrenmeye hazır olma durumu; olgunlaşma ve önceki öğrenmelerin ürünüdür.
• Kritik dönem: Belirli bir özelliğin gelişmesi için en uygun ve sınırlı zaman dilimi. Bu dönem kaçırılırsa özellik tam gelişmeyebilir.
• Damgalanma (imprinting – Lorenz): Yeni doğan yavrunun gördüğü ilk hareketli varlığı izlemesi.

Gelişim İlkeleri

• Gelişim kalıtım ve çevrenin etkileşimiyle gerçekleşir.
• Gelişim sürekli ve sıralıdır; basamaklar atlanamaz.
• Gelişim baştan ayağa (sefalokaudal) ve içten dışa (proksimodistal) doğru olur.
• Gelişim genelden özele doğrudur; önce kaba, sonra ince motor beceriler gelişir.
• Gelişimde bireysel farklılıklar vardır; hız kişiden kişiye değişir ama sıra değişmez.
• Gelişim alanları birbirini etkiler (bütünlük).
• Gelişim yordanabilirdir.

Gelişimi Etkileyen Faktörler

• Doğum öncesi: Annenin beslenmesi, hastalıkları, ilaç ve alkol kullanımı, yaşı.
• Doğum sırası ve sonrası: Oksijensizlik, prematüre doğum.
• Doğum sonrası: Beslenme, uyarıcı zenginliği, aile tutumları, sosyoekonomik düzey.

Araştırma Yöntemleri

• Boylamsal yöntem: Aynı grup uzun süre izlenir; zaman alıcıdır, denek kaybı olur.
• Kesitsel yöntem: Farklı yaş grupları aynı anda incelenir; hızlıdır ama kuşak farkları karışabilir.

ÖSYM uyarısı: Bebeğin önce kolunu sonra parmaklarını kontrol etmesi içten dışa (proksimodistal); önce başını sonra bacaklarını kontrol etmesi baştan ayağa (sefalokaudal) ilkedir.